Вие имате прво да ја знаете вистината

Шпионот на атомските тајни Емил Клаус Јулиус Фукс: Најскапоцениот шпион на Советскиот Сојуз и најголемиот предавник на Западот

Од сите шпиони на атомските тајни, Емил Клаус Јулиус Фукс генерално се смета за најскапоцениот советски агент и најголемиот предавник на Западот. Фукс побегнал од родната Германија од нацистичкиот терор, добил азил во Велика Британија, а потоа ги предал оние што му нуделе засолниште и спас, давајќи ѝ на Москва тајни за правење на атомска бомба.

Фукс е роден на 29 декември 2011 година во селото Раселхајм во близина на Дармштат. Неговиот татко бил протестантски свештеник. Побожното и сиромашно детство на момчето го ориентирало како млад човек кон комунистичкото движење. На Универзитетот во Кил, нацистичките „напаѓачи“ брутално го претепале поради неговите комунистички убедувања.

Кога Рајхстагот беше запален на 27 февруари, тој отиде во илегала. Со многу перипетии успеал да ја напушти Германија и да стигне до Париз, а оттаму успеал да стигне до Англија, каде што добил засолниште од англиско квекерско семејство во Сомерсет. По неговото пристигнување во Англија, тој брзо воспоставил врски со универзитетските кругови. Нему му беше одобрено бесплатно да ги продолжи студиите по математичка физика на Универзитетот во Бристол. Тој беше надарен, брилијантен студент и по одбраната на докторатот во Единбург, му беше доделена стипендија за понатамошно истражување.

Со влегувањето на Британија во војната со Германија, Фус, како и другите странци, беше ставен под надзор и испрашуван. Откако се појави пред судот во Единбург во ноември 1939 година, сомнежот беше отстранет и му беше дозволено да продолжи да работи. Точно пет години претходно, германскиот конзул во Бристол го известил локалниот полициски началник дека Фукс е комунист. Меѓутоа, бидејќи тој не се приклучил на Британската комунистичка партија по неговото пристигнување во Британија, ниту учествувал во комунистички активности, овој извештај бил отфрлен како обид на нацистите да го дискредитираат Фукс.

По нацистичката окупација на Холандија и Белгија во мај 1940 година, Фукс бил интерниран заедно со други странци. Со брод бил префрлен во Канада. Притоа, тој имал среќа што пристигнал жив. Имено, уште еден брод со практиканти бил потонат од германска подморница. Во логорот на заробениците, тој редовно добиваше пратки со весници и списанија што му ги испраќаше професорот Израел Халперин, пријател на сестрата на Фукс, кој тогаш престојуваше во Америка. На крајот на 1941 година, Фукс беше ослободен и вратен во Британија, главно со акција иницирана од неговите пријатели на универзитетот, особено Макс Борн, неговиот професор од Единбург.

Во мај истата година, тој мораше да потпише лична изјава со која се обврза да ги чува доверливите информациите што ги дознал или дошол до нив со својата работа. Др. Рудолф Пирлс, роден во Германија, професор по математичка физика на Универзитетот во Бирмингем, му понудил работа во тајната служба, која не била толку добро платена. Предупредувањето за комунистичката припадност беше игнорирано. Фукс ги помина сите проверки и тестови. Фукс живеел со Пирлс 18 месеци пред да го добие својот стан. Професорот и неговата сопруга беа меѓу влијателните луѓе кои се залагаа Фукс да добие германско државјанство. И да се има тоа државјанство беше важно за националната безбедност. Откако ја дал заклетвата на кралот, Фукс добил британско државјанство на 7 август 1942 година.

Меѓутоа, она што тој не го кажа никому е дека тој веќе бил регрутиран советски агент. Како што подоцна се испостави, Фукс стапил во контакт со Александар Симон Давидович Крамер, секретар на военото аташе на советската амбасада во Лондон, преку пријател од Британската комунистичка партија. Тие одржаа неколку состаноци во Кенсингтон, му дадоа копии од официјални извештаи и лични извештаи од интерес на СССР.

За време на втората средба со германско-еврејската бегалка по име Соња, тој ги претстави најновите резултати од англо-американското истражување за атомската бомба. Нејзиното вистинско име беше Рут Кузински, таа беше советски агент кој оперираше во Оксфорд. Средбата во околината на Бамбери беше поврзана со инструкции за тоа како Фуш треба да стапи во контакт со советските агенти во Њујорк, бидејќи замина во САД каде што беше вклучен во заеднички проект за развој на атомска бомба.

По пристигнувањето на Фукс во САД, Американците веднаш му издадоа сертификат за доверливост, дури не го ни проверија детално. Тој веднаш се вклучи во работата на постројката за дифузија на гас. Една сабота во јануари 1944 година, Фукс ја запознал својата врска на источната страна, а белегот бил тениско топче во раката. Еден човек по име Рејмонд му пришол. Со тоа беше официјализирана соработката што и овозможи на Москва набргу по САД да се здобие со атомска бомба.

На крајот на 1944 година, Фукс не дојде на последните два договорени состаноци. Имено, му било наредено итно да му се придружи на Роберт Опенхајмер во базата Лос Аламос во Ново Мексико. Таму требаше да се изврши поставувањето на атомската бомба.Фукс повторно стапи во контакт во јануари 1945. Се испостави дека чекањето за советскиот агент многукратно се исплатеше. Тој им ја откри и тајната на втората нуклеарна бомба дека тоа е плутониум. Информациите што ги дал содржеле прецизни детали за тоа како се прави атомска бомба, составот и компонентите што се инсталираат, како и податоци за најновите леќи со кои се иницира експлозија во внатрешноста на бомбата, по што доаѓа до нуклеарна реакција.

Во јуни 1945 година, Фукс открил дека се очекува проба следниот месец и дека ќе има можност да ја набљудува. Тој ја одбил понудата за поврзување да му се плати 1.500 долари.

Следниот состанок беше во септември 1945 година. Ураниумските и плутониумските бомби беа тестирани над Јапонија во август 1945 година. Тогаш Фукс ги кажа деталите за тестот. Тој кажа и детали за бомбите фрлени на Хирошима, моќта, материјалот и како била предизвикана експлозијата. После тоа, врската наеднаш исчезна. Фукс се врати во Британија. Тогаш дознал за апсењето на некои негови пријатели, но никој не можел да го поврзе со него. Фукс се вработил во Британскиот центар за атомски истражувања. Тој се посвети на нова работа. Тој често патувал на релација Лондон-Вашингтон и учествувал на конференција за чување тајни за атомското оружје, истото што им го предал на русите. Русите воопшто не контактирале со него, а потоа во 1947 година повторно воспоставиле контакт со Фукс. Тој добил 100 фунти во кафуле во северен Лондон. Во наредните месеци на русите ќе им ги достави сите податоци за новиот британски нуклеарен реактор Windscale на северозападот на Англија, како и сите податоци за тоа до каде стигнале Британците во развојот на нуклеарната технологија.

Во октомври 1949 година, еден месец откако американските извидувачки авиони ја регистрираа експлозијата на првата советска атомска бомба, Фукс самоиницијативно отиде кај шефот на безбедноста во Харвел и извести дека неговиот татко, кој останал во Лајпциг и бил во советската сфера на влијание, беше избран за професор по теологија. Тоа би можело да се искористи против него и дали треба да поднесе оставка поради можното извлекување на информации за Фукс од Русија. Шефот бил изненаден и не знаел што да му каже. Тој стапил во контакт со Ми 5. Меѓутоа, она што Фукд не го знаел е дека ФБИ, Ми 5 и Ми6 ги следат долго време и дека веќе две години знаеле дека тој е крт што им давал информации на русите за атомскиот бомба. Сè започнало кога до седиштето на Воената разузнавачка служба била испратена порака од амбасадата во Вашингтон. Проверката на движењето утврди дека кртот може да биде само Фукс.

Фуш набрзо бил уапсен. Тој беше испрашуван од Вилијам Џејмс Сквадон, истражител кој ја испрашуваше и Ким Филби. Фукс на два состаноци негирал се, но на 13 јануари 1950 година ја сменил изјавата и решил се да признае. Фукс признал дека работел за русите седум години, а шокот дошол кога детално раскажал како и кажал на официјална Москва за тајната како се прави атомска бомба. Фукс го потпишал своето признание на 27 јануари 1950 година. Во судскиот процес што бил организиран, тој ги признал сите четири кривични дела. Судењето траеше вкупно час и 45 минути. Од судот е испратен на издржување затворска казна од 14 години. Нему му беше одземено и британско државјанство додека ја отслужуваше затворската казна. Во моментот на неговото апсење, русите си ги измиле рацете од се и негирале дека имаат некаква врска со него. Фукс одлежа вкупно девет години затвор и беше ослободен поради добро однесување. Затворот го напуштил на 22 јуни 1959 година. Како државјанин на земјата, бил депортиран во Источен Берлин. Во источен Берлин, тој беше срдечно пречекан на аеродромот, а му беше дадено државјанството на ГДР и функцијата директор на Институтот за нуклеарна физика во близина на Дрезден.

Зачленете се и ќе добивате екслузивни вести од нашиот портал!