Детството и младоста Хајдар ги поминаЛ во Бјеловар, каде во март 1991 година, на 18-годишна возраст, беше одведен во ЈНА.

Hajdar Dodaj

Хајдар Дода го нема на списокот херои на Вуковар, тој никогаш не бил познат во јавноста , високи политичари не го покануваат на приеми и не е објавен во ниту едно важно здружение на ветерани. Затоа никогаш не сте чуле за него. Ова е неправедно , ќе разберете откако ќе ја прочитате оваа приказна, која е исто така една од најневеројатните што некогаш сте ја чуле во морето на трагични судбини од Вуковар во 1991 година.

Албанец по потекло од Ѓаковица на Косово, детството и младоста ги помина во Бјеловар, каде што беше одведен во ЈНА во март 1991 година, кога имаше само 18 години. Тој ја напуштил војската , но бил уапсен. По воениот суд и одредена затворска казна, тој беше испратен на бојното поле во Вуковар. Тој не сакал да пука во Вуковар по неговите луѓе, па буквално се предал на хрватите. Сосема случајно Јозе Гојани, албански бранител го приведува и го носи во самица . Таму тој заврши повторно во затвор, во МУП Вуковар го чуваа во подрумот се додека не ја провереа неговата приказна. И тогаш им се придружи и стана хрватски полицаец.

По падот на градот, тој го поздрави влезот на неговите поранешни другари од ЈНА и стана нивен затвореник. Тој беше пренесен во Овчара со другите бранители. Требаше да биде убиен таму, но судбината повторно ги испреплети прстите, па беше префрлен во Негославци, а потоа во Србија, каде што е служел како дезертер. Практично никој не знаеше за него две години, а потоа на 21 ноември 1993 година, тој беше ослободен. Пет години подоцна, тој ќе биде еден од сведоците на обвинителството на судењето на Славко Докмановиќ во Хаг, а подоцна во два наврати на суд во Белград против 17 обвинети за злосторството во Овчара. Тој е оженет и има три деца, живее на релација Хрватска – Швајцарија.

Бевме регрутирани околу десетмина од областа Бјеловар. Никој од нас навистина не сакаше да се приклучи на ЈНА, но тогашниот Секретаријат за одбрана отворено ни се закануваше, се плашев за моето семејство и затоа на крајот заминав. Јас завршив во Србија, во Петровац на Млави, во т.н. Крагуевац корпус, каде што учев како професионално да стрелам. Ни беа дадени политички говори за „усташкиот режим во Хрватска“, Беше јасно дека сè помалку треба да ја слушаме ЈНА, а сè повеќе српската армија, на која не сакав да припаѓам – вели Хајдар Ад. Тој реши да побегне со неговиот пријател Лоренц Духанај. Но, додека го чекаа возот во Земун, тие станаа сомнителни и при тоа полицаец ги пријавил во полиција. При тоа е осуден на 60 дена воена казна затвор и 21 ден продолжување на воената служба. Тој беше обвинет дека сакал да се приклучи на „усташите“, писма и покани испратени до касарната.

image

Но, тоа беше само вовед во пеколот во кој наскоро ќе зачекори. Тој и некои други војници беа разделени и префрлени во Сремска Митровица, каде што беше формирана нова единица, а три дена подоцна веќе почнале кон него со присоци и закаани кон фамилијата . Поради сомнеж за бегство префрлен е во Новосадскиот корпус во Негославци, кој беше едно од најголемите српски места каде што се планираа нападите врз источна Славонија. Со нив требаше да го нападне Вуковар.Сè беше преполно со Бели орли и луѓе на Аркан. На почетокот на септември, тие нè испратија во Дубрава, кој веќе беше дел од градот Вуковар, каде требаше да ја прекинеме комуникацијата со Винковци во делот Богдановци – Лужац. Бев таму 24 дена, главно на стража осуден да не спијам и по 3 дена.

Ситуацијата се влошуваше, градот секојдневно се гранатираше и бомбардираше и повеќе не можев да го гледам. Со уште четворица пријатели решив да му се предадам на ЗНГ. Со мене беше мојот колега Духанај, оној со кого заминав за прв пат, потоа Самир Хркиќ, Сречко Равлија и Златко .Буквално вака им реков: ‘Момци, одам, никој повеќе не може да ме задржи тука!’ Поминавме голгота додека испаднавме , газевме буквално на смртта .Никогаш нема да го заборавам тоа, бидејќи редовите беа минирани а нас никој не ни кажуваше каде се мините . Кога го видовме чуварот, потрчав кон нив. Еден од нив ми викна: ‘Чекај, дете, каде одиш?’ Тогаш сфатив дека налетав на хрватско минско поле – се присетува Хајдар Дода.

image

Нажалост не успеавме да побегнеме .Поминавме пет дена во подрумот на МУП, сè додека на полицијата и беше потребно да ги провери нашите неверојатни приказни. Бидејќи Вуковар во меѓувреме се најде во целосна опсада , дури и да сакавме повторно да побегнеме не можевме да го напуштиме градот и се приклучивме на Министерството за внатрешни работи. Од војник на ЈНА за само неколку дена, Хајдар Дода на тој начин стана хрватски полицаец и бранител на Вуковар, а тој остана до падот на градот, кога, пак, стана заробеник на неговите поранешни другари. Набрзо бевме поразени – Се плашев. Нè редеа пред болницата со рацете на грб, нè претресуваа и не ставаа во автобуси за Овчара. Бев во четвртиот автобус. По патот застанавме во касарната.

Таму ќе извлечеа некои луѓе од списокот и ќе ги тепаа бесно, никогаш не сум видел таков бес и омраза. Дојдовме во Овчара и тоа продолжи таму. Четниците влегуваа во автобусот и им се обраќаа на лекарите кои исто така беа таму, велејќи им: „Вие сте најголемите касапи, знаете ли колку српски деца сте колеле?“. Потоа влета четник, босански Србин и праша дали има Албанци во автобусот. Сакав да станам, но човекот што седеше до мене, Ивица Хорват, ме фати за рака и ми шепна: ‘Замолчи, дете, не станувај, тој ќе те убие!’ Се откажав. Тогаш Четник повтори дека ќе го застрела целиот автобус ако подоцна открие дека има и Албанец. Потоа станав и реков: ‘Јас сум Албанец!’ Тој ме погледна и ми одговори: ‘Ти си мој!’ – приказна.

Пред мене се одвиваа работи што не можеме да ги замислиме дури и во најлошиот кошмар – решетки, брутално измачување и тепање. Сите овие луѓе подоцна ќе завршија застрелани и фрлени во јамата Овчара. Јас бев мирен иго чекав својот ред, а потоа се случи ново чудо. – Почнаа да го тепаат Петар Кучевиќ од Браш, ние го викавме Сплит, а тој викаше им викаше: ‘Немој, јас сум војник на ЈНА, Усташите ме фатија’. Зачудено гледаа како зборува за бројот на воената пошта и сите детали од ЈНА. Тој навистина беше со нас во ЈНА, но тој не се предаде со мојата група, туку беше навистина заробен од страна на нашите луѓе неколку дена подоцна, тој и уште двајца.

Потоа прашаа дали има уште луѓе од ЈНА . Повторно се јавив. Поминувајќи покрај оној Четник кој пред малку ми рече дека сум негов, тој повторно се сврте кон мене, ме прегрна и ми рече: „Ова е денот кога повторно се родивте!“.

image

Бевме чувани од воената полиција, и нè испрашуваа преку „чуварите“. Еден беше Србин од Косово, тој знаеше албански јазик, па ми се обрати на албански. Тој рече да не се грижиме, дозволете ми само да дознаам : „колку деца беа убиени и колку жени силувани од Хрвати“. Со чудо го гледав, какви деца, какви жени, какви силувања и убиства? Потоа ме тепаа, ми ги скршија ребрата. Потоа ме одведоа до Топсидер. Таму сфатија дека сум дезертер и дека претходно бегав. Тешко мене, колку ќотек изедов тогаш.

Чекавме воен суд. Пресметав дека ако имам десет години, на 29 години ќе бидам млад кога ќе излезам. Сепак, тие ме осудија на пет години и ме префрлија во цивилен затвор, по 14 дена служба . Во меѓувреме, се случи голема размена на затвореници . Еден од српските чувари, кој претходно работел на Голи Оток, му рекол: ‘Што е тоа, овие твоиве те оставија?’ По 17 месеци осаменост, српските власти потпишаа помилување за него и на 21 ноември 1993 година, тој конечно стана слободен човек. Сепак, молеше да биде задржан во затвор уште најмалку два дена бидејќи не знаел ниту каде се ниту дали се живи неговите блиски. Потоа неговиот чичко од Косово да го земал, го префрли во Скопје, и таму дојде неговиот брат да го земе на лет од Загреб. Хајдар Дода, по две и пол години, се врати дома но со премногу трауми кој што ќе ги памти секогаш.