Еден од најчесто консумираните лекови во САД и најчесто користениот аналгетик во светот – познат како парацетамол – се чини дека не само што ги ублажува главоболките и ја намалува температурата, како што тврдат научниците, тој влијае и на нашата психа.

Ацетаминофен, познат и како парацетамол и кој е комерцијално достапен под името Tylenol или Panadol, освен што ја ублажува болката, исто така нè прави поподготвени за преземање ризични однесувања, според студијата објавена во 2020 година која ги разгледа промените во човековото однесување кога е под дејство на лекови без рецепт.

Се чини дека ацетаминофенот ги прави луѓето да чувствуваат помалку негативни емоции кога се сомневаат во ризични активности – тие едноставно не чувствуваат толку многу страв, објасни неврологот Болдвин Веј од Државниот универзитет во Охајо.

Со оглед на тоа што речиси 25 отсто од населението на САД зема ацетаминофен секоја недела, намалената перцепција за ризик и зголеменото преземање ризик може да имаат важни ефекти врз општеството, додаде Веј. Покрај болката, го намалува и прагот на психолошка чувствителност.

Овие резултати даваат дополнителен доказ за една неодамнешна студија која покажа дека ефектите на ацетаминофен врз намалувањето на болката се прошируваат и на различни психолошки процеси – намалување на прагот на чувствителност на повредени чувства, намалување на чувствата на емпатија, па дури и намалување на когнитивните функции.

Слично на тоа, студијата на Веј сугерира дека афективната способност на луѓето да ги согледаат и проценат ризиците може да биде нарушена кога земаат ацетаминофен. Иако ефектите може да бидат благи, тие дефинитивно се вредни да се напоменат, имајќи предвид дека ацетаминофен е најчеста состојка во лековите во Америка, кој се наоѓа во преку 600 различни видови на лекови без рецепт и лекови на рецепт. 

Во серија експерименти во кои беа вклучени над 500 студенти, Веј и неговиот тим измериле како единечна доза од 1.000 милиграми ацетаминофен (препорачаната максимална единечна доза за возрасни) случајно доделена на учесниците влијаела на нивното однесување во ситуации со висок ризик, во споредба со плацебо дадена на останатата група.

Во секој од експериментите, учесниците морале да испумпаат балон на компјутерски екран, заработувајќи поени, односно имагинарни пари, со секој поединечен притисок на пумпата. Колку повеќе го надувуваат балонот, толку повеќе заработуваат, но мора да внимаваат балонот да не пукне и да ги изгуби сите заработени „пари“.

Резултатите покажаа дека студентите кои земале ацетаминофен биле значително повеќе изложени на ризик за време на експериментот, во споредба со повнимателната и конзервативна плацебо група. Генерално, оние на ацетаминофен ги пумпаа (и пукнаа) своите балони повеќе од контролната група.

Ако не сте изложени на ризик, го надувате балонот неколку пати и потоа одлучувате да заработите бидејќи не сакате балонот да пукне и да изгубите парите, објаснува професорот Веј.

Но, за оние кои се на ацетаминофен, колку балонот станува поголем, мислиме дека се помалку се вознемирени и имаат помалку негативни емоции за можноста балонот да пукне.

Освен што симулирале балони, учесниците пополнувале и анкети за време на двата експерименти, проценувајќи го нивото на ризик што го забележале во различни хипотетички сценарија, како што се обложување на спортски настан, скокање со банџи-џампинг од висок мост или возење автомобил без појас.

Во едно од истражувањата, потрошувачката на ацетаминофен се чинеше дека го намалува согледаниот ризик во споредба со контролната група, иако во друга слична студија истиот ефект не беше забележан. 

Сепак, генерално, врз основа на просекот на резултатите во различните тестови, тимот заклучува дека постои значајна врска помеѓу земањето ацетаминофен и подготвеноста да се преземат повеќе ризици, дури и ако набљудуваниот ефект може да биде мал.

Сепак, тие признаваат дека очигледните ефекти на лекот врз ризичното однесување може да се толкуваат и преку други видови психолошки процеси, како што е можеби намалената анксиозност.

Можеби како што балонот се зголемува, тие се чувствуваат се повеќе и повеќе вознемирени на плацебото поради потенцијалниот пукање, објаснуваат истражувачите. Кога анксиозноста станува преголема, тие завршуваат со пумпање, кажуваат експертите.

Истражувањето на таквите психолошки алтернативни објаснувања за овој феномен – како и истражувањето на биолошките механизми одговорни за ефектите на ацетаминофен врз човечкиот избор во такви ситуации – треба да се решат во идните истражувања, изјави тимот.

Откако ќе започнат, научниците без сомнение ќе имаат можност дополнително да ја истражат улогата и ефективноста на ацетаминофен во ублажувањето на болката во поширока смисла, откако студиите во последните години открија дека во многу медицински сценарија, лекот може да биде не-ефикасен во ублажувањето на болката, а понекогаш и ништо поефикасно од плацебо, покрај тоа што предизвикува други видови здравствени проблеми.

И покрај сериозноста на овие наоди, ацетаминофенот останува еден од најкористените лекови во светот, кој се смета за суштински лек од Светската здравствена организација, а се препорачува и за ублажување на болката дома во сомнителни случаи на Ковид-19.

Сепак, во поглед на она што го учиме за ацетаминофен, можеби ќе сакаме да ги преиспитаме некои од овие совети, изјави Веј.

Можеби некој со благи симптоми на Ковид-19 ако конзумираат ацетаминофен мисли дека не е толку ризично да ја напушти куќата и да оди на работа или во кафуле со пријателите, укажува Веј.

Навистина ни требаат повеќе истражувања за ефектите на ацетаминофенот и други лекови без рецепт на изборот и ризиците што ги преземаме, заклучува професорот.