„Во периодот од 2020 до 2024 година, во земјата се регистрирани 508 случаи на сексуална злоупотреба на деца, каде што системот за заштита на жртвите реагирал фрагментирано, не обезбедувајќи навремена поддршка и честопати предизвикувајќи секундарна виктимизација“, се наведува во наодите од најновата анализа на Народниот правобранител.
Според податоците што денес ги презентираше заменик-народниот правобранител Васка Бајрамовска-Мустафа, од вкупниот број жртви во анализираниот петгодишен период, 455 биле девојчиња, а 53 момчиња. Таа нагласи дека поголемиот дел од случаите се однесуваат на тешки кривични дела, имено 186 случаи на силување на дете под 15 години, 99 случаи на сексуален напад и силување, како и 196 случаи на вонбрачен живот со малолетно лице.
„Алармантниот тренд продолжува и во 2025 година кога 96 мали деца беа регистрирани како жртви на кривични дела против сексуалната слобода и моралот, од кои 88 беа девојчиња, а осум момчиња. Над 57 проценти од жртвите се на возраст меѓу 11 и 15 години, но регистрирани се и жртви под 10 години, па дури и под три години.“
„Општиот заклучок е дека и покрај постоењето на формална правна и стратешка рамка, системот за заштита на децата жртви не обезбедува одржлива, навремена и прилагодена поддршка во однос на принципот на најдобар интерес на детето. Дека сексуалната злоупотреба на деца е постојан и системски проблем се потврдува со податоците доставени од надлежните органи“, нагласи Бајрамовска-Мустафа.
Таа додаде дека анализата покажува сериозни институционални слабости во нивниот третман.
„Кога случаите ќе стигнат до надлежните органи, системот реагира без доволна координација. Наместо заштита, децата се изложени на повторена траума преку повеќекратни испрашувања, спротивно на законската одредба за едно интервју.“
„Исто така, е идентификуван недостаток на соодветни капацитети за испрашување, обучен персонал и мултидисциплинарна координација во центрите за социјална работа. Судските постапки траат и до две години, додека механизмите за компензација се речиси нефункционални, со поднесени само две барања за паричен надоместок кои не резултираа со реална поддршка.“
„Безбедноста на децата не треба да остане на ниво на формални процедури. Таа мора да биде навремена, координирана и континуирано спроведувана, бидејќи секое одложување или пропуст директно влијае на детето. Секое дете има право на безбедност, достоинство и заштита и ова право мора да биде реално, а не декларативно“, нагласи заменик-народниот правобранител.
За надминување на состојбата, се препорачува воспоставување на мултидисциплинарниот модел „Барнахус“, кој обезбедува интегрирана правна, психолошка и здравствена заштита на детето на едно место. Во областа на превенцијата, во соработка со Комисијата за спречување и заштита од дискриминација и Бирото за развој на образованието, беше спроведена адаптација на меѓународната кампања „Еден од пет. Стоп на сексуалното насилство врз децата“, преку која беа обучени повеќе од 350 експерти во училиштата и градинките.
Одговарајќи на новинарски прашања во врска со кривичната политика, Бајрамовска-Мустафа нагласи дека изрекувањето максимални казни ќе помогне да се спречат сторителите да го повторат делото.
Во врска со регистарот на педофили, таа ја нагласи потребата од негово редовно ажурирање и зголемена достапност со цел подобро информирање на образовните институции и семејствата.
Во врска со актуелните случаи на сексуална злоупотреба што предизвикаа јавна реакција, Бајрамовска-Мустафа објасни дека се преземаат мерки врз основа на слушнатите информации.
„Жртвите не поднесуваат жалби, родителите не поднесуваат жалби до Институцијата, меѓутоа, од аспект на заштита на децата, од аспект на следење на ефикасноста на постапувањето на институциите, во однос на тоа колку процедурално е заштитено детето во овие постапки, без разлика дали станува збор за постапка пред Јавното обвинителство, судството и слично, ние ги следиме согласно нашите надлежности, по наша иницијатива“, заклучи заменик-народниот правобранител.
