Кина останува посветена на претстојната средба меѓу нејзиниот лидер Си Џинпинг и американскиот претседател Доналд Трамп , без оглед на ситуацијата на Блискиот Исток, и е претпазлива кон повеќемесечниот застој на својот противник со Иран, бидејќи потенцијално може да ја зајакне нејзината преговарачка позиција, според кинески извори запознаени со ситуацијата.
Ретката средба еден на еден, која веќе еднаш беше одложена поради американско-израелската војна со Иран, сега е закажана за 14-15 мај, според соопштението од Белата куќа. Неколку извори рекоа дека Пекинг го гледа самитот со високи влогови како единствена можност да обезбеди постабилен долгорочен однос со својот најголем економски и воен конкурент.
Иако се забележуваат позитивни страни, изворите велат дека Пекинг останува исклучително претпазлив, а владини лица се поделени околу тоа како да се справат со безбројните компликации што ги предизвика конфликтот, од кои не е најмалку важна можноста Ормутскиот теснец – преку кој Кина увезува околу една третина од својата нафта и гас – да остане затворен кога Доналд Трамп ќе пристигне во кинеската престолнина.
Посетата на Трамп „не е иста како посетата на кој било друг шеф на држава“, рече кинески извор под услов да остане анонимен поради чувствителноста на прашањето.
„Времето на Доналд Трамп на власт веројатно ќе има трајно влијание врз светскиот поредок и веќе фундаментално го промени начинот на кој САД ги гледаат своите интереси. Без оглед на тоа дали неговата посета ќе биде успешна или не, таа ќе има долгорочно влијание врз идните договори меѓу Кина и САД, без оглед на тоа дали демократите или републиканците ќе дојдат на власт“, изјави изворот за Си-Ен-Ен.
Посетата првично требаше да се фокусира на потврдување на клучните договори меѓу двете страни во голем број важни сектори, но иранската криза „сериозно го наруши“ целокупното планирање и очекувања на Кина, рече Цуи Хонгџиен, поранешен дипломат и експерт за меѓународни односи на Пекиншкиот универзитет за странски студии.
„Надворешната политика на Кина има основна позиција: кинеско-американските односи се врвен приоритет. Кога кинеско-американските односи се стабилни, тоа може да помогне во стабилизирањето, па дури и подобрувањето на односите на Кина со другите земји“, изјави Цуи за Си-Ен-Ен .
Ненадејното навлегување на Иран, блискиот партнер на Пекинг, во центарот на односите меѓу САД и Кина ги отежна работите „за кинеската страна“, додаде Цуи.
Пекинг сè уште официјално не го потврди датумот на самитот, но со оглед на тоа што очекуваниот состанок е за помалку од две недели, можноста за мировен договор меѓу САД и Иран останува далечна – додека продолжувањето на борбите останува реална опција. Ниту едно од сценаријата не е без ризик за Кина, според друг кинески извор кој зборуваше под услов на анонимност.
„Секако, Трамп би сакал да ја посети Кина откако ќе заврши со Иран, за да може да проектира моќ… но ако го нападне Иран откако ќе ја посети Кина, би изгледало како Кина да го напуштила Иран. Трамп е многу паметен, не е директно насочен кон Кина, но прво ја неутрализираше Венецуела, а потоа се префрли на Иран – во основа, ѝ ги „отсече крилјата“ на Кина во овие региони“, рече изворот.
Но, војната во Иран не се одвиваше според планот на САД. Наместо да ја демонстрира американската моќ, конфликтот ги вовлече САД во длабоко непопуларна и навидум нерешлива конфронтација со растечки глобални економски последици.
„Трамп сега би сакал што побрзо да го затвори поглавјето за Иран“, рече Ву Синбо, член на Советодавниот одбор за надворешна политика на кинеското Министерство за надворешни работи.
Тој верува дека доколку САД имаа предност, Трамп би имал многу поголема преговарачка моќ.
„Но, сега е јасно дека САД едноставно не можеа да се справат со Иран. Значи, во извесна смисла, кога станува збор за преговори со Кина, нивната релативна преговарачка позиција е ослабена“, вели Синбо.
Се верува дека кинеските претставници одиграле улога во доведувањето на Иран на преговарачка маса. Но, иако последователното примирје во голема мера ги запре борбите во Иран, Вашингтон и Техеран сè уште не можат да се договорат за постабилен мир.
Според изворите, ситуацијата сега би можела да ѝ обезбеди на Кина единствена можност да ја искористи застојот пред она што се очекува да биде тежок среднорочен избор за Трамп – при што се смета дека претседателот е желен да им претстави конкретни успеси на американските гласачи, како што се големите купувања на кинески земјоделски производи од САД и авиони „Боинг“.
Кина е подготвена да го искористи својот огромен домашен пазар и доминацијата во синџирот на снабдување со ретки метали за да го добие она што го сака: САД да изразат „противставување“ (наместо „несогласување“) на независноста на Тајван; да ги намалат ограничувањата за извоз на високотехнолошки производи; и да ги отстранат кинеските компании од листата на санкции.
„Трамп ја одложи посетата на Кина веројатно делумно затоа што сметаше дека нема доволно влијание“, рече трет извор, сугерирајќи дека Трамп сакал да искористи брза победа во Иран како политичка предност на состанокот со Пекинг.
„Но, погледнете го сега, застојот во Иран се влечеше толку долго без напредок“, додаде анонимниот извор.
„Бевме многу загрижени кога првпат избувна војната – не само поради нашите нафтени и деловни интереси на Блискиот Исток, туку бевме загрижени дека ако Иран не може да издржи, може да се појави прозападен режим, а тоа нема да биде добро за интересите на Кина“, рече советникот на Министерството за надворешни работи Ву, кој е и директор на Центарот за американски студии на Универзитетот Фудан во Шангај.
„Но, сегашната ситуација всушност се покажа како поволна за Кина“, додаде Ву.
Се верува дека војната ја зацврсти глобалната позиција на Пекинг, позиционирајќи ја Кина како камен-темелник на стабилноста. Во текот на конфликтот, Си Џинпинг постојано повикуваше на мир и ветуваше дека ќе им помогне на земјите во развој да го надминат недостигот на енергија предизвикан од конфликтот. Во меѓувреме, западните лидери се чини дека ги зајакнаа односите со Пекинг.
„САД се борат без да победуваат, Кина победува без да се бори“, рече Јерг Вутке, поранешен претседател на Трговската комора на Европската унија во Кина и партнер во DGA Albright Stonebridge Group.
„Кинезите секако се негативно погодени поради цената на енергијата, но во исто време Кина добива многу од оваа ситуација“, додава тој.
Политичкиот систем на Кина, кој се залага за долгорочно планирање и независност, исто така ѝ даде предност во справувањето со глобалниот економски шок.
„Тие се оправдани со нивната политика за обновлива енергија. Кина е веројатно најдобро подготвената земја. Политички, тие се победници, бидејќи се однесуваат како возрасни во просторијата“, изјави Вутке за Си-Ен-Ен.
Трамп беше пречекан со раскошен црвен тепих за време на неговата последна претседателска посета на Пекинг во 2017 година. Таканаречената државна посета плус вклучуваше невидена низа раскошни почести, вклучувајќи и приватен прием во Забранетиот град.
Сепак, секоја добра волја генерирана од тоа патување брзо исчезна и беше заменета со речиси една деценија продлабочено соперништво меѓу двете страни, кое опфаќаше трговија, технологија, спорот во Тајван, обвинувања поврзани со пандемијата Ковид-19 и бизарниот инцидент со шпионскиот балон.
Со оглед на јазот меѓу двете страни, Кина нема да отстапи премногу од својата политика за време на претстојниот состанок, посочија кинески извори.
Постојат многу области каде што Кина и САД сè уште преговараат и „колку повеќе консензус постигнеме, толку посовршено ќе биде времето за самитот на лидерите“, рече првиот извор.
Кина се воздржа од директно критикување на Трамп за време на војната, во очигледен обид да ги смири тензиите пред самитот. Трамп, од своја страна, се чини дека внимателно управувал со потенцијалните жаришта.
Кога американските разузнавачки агенции проценија дека Кина се подготвува да испорача нови системи за воздушна одбрана на Иран, Трамп посочи дека Пекинг ќе се соочи со последици ако продолжи со испораката, но избегна какво било споменување на Си.
Иако некои во Кина можеби се чувствуваат охрабрени од нејзината преговарачка позиција пред самитот, Вилијам Клајн, пензиониран американски дипломат кој ја организираше посетата на Трамп на Пекинг во 2017 година, се сомнева дека дошло до суштинска промена.
„Секоја страна има доволно влијание врз другата страна во трговските и инвестициските односи, а тоа влијание не се променило, не се зајакнало, ниту ослабело поради војната во Иран досега“, рече Клајн.
„Очигледно е дека војната во Иран фрла сенка врз посетата, ќе ја обликува, но не би рекол дека ѝ дава посилна рака на едната или на другата страна“, рече Клајн, кој сега е партнер во FGS Global.
