Косовската влада има намера да основа национална авиокомпанија со јавен капитал, но сè уште не објавила колку би чинело тоа, како би се финансирало или со кои партнери.
Премиерот Албин Курти на 13 септември, презентирајќи ја програмата на Владата во Парламентот, објави дека проектот ќе започне во текот на новиот четиригодишен мандат.
„Во рамките на мандатот, ќе го започнеме процесот за воспоставување авиокомпанија со јавен капитал, во партнерство со важни играчи во воздухопловната индустрија во земјата и странство“, рече Курти, кој исто така вети инвестиции во образованието, обуката и сертификацијата на експерти за цивилно воздухопловство.
Проценките се движат од 170 до повеќе од 500 милиони евра
Сличен проект предложи и Демократскиот сојуз на Косово (ДСК) во програмата за парламентарните избори во февруари 2025 година. ДСК предвидуваше компанија во мешана јавно-приватна сопственост, со четири до осум авиони, кои главно би летале до земјите каде што живее косовската дијаспора.
Првичната инвестиција се проценува на околу 170 милиони евра, од кои 70 милиони би ги обезбедила владата, а 100 милиони приватни инвеститори. Оваа проценка се однесува на моделот на ЛДК, а не на проектот на владата на Курти.
Поранешниот министер за трговија и индустрија, Исмет Мулај, верува дека трошоците би биле значително повисоки.
„Тоа носи многу високи трошоци, повеќе од 500 милиони евра. Но, сè зависи од тоа како владата го замислува тоа, дали ќе ги купи или ќе ги изнајми авионите. Ако се изнајмат, цената е пониска, околу 300 до 400 милиони евра. Само еден авион чини од 50 до 80 милиони евра. Тоа е неодржливо за буџетот на земјата“, изјави Мулај за РСЕ/РЛ.
Неговите бројки се лична проценка и не се базираат на студија на компанијата. Буџетот на Косово за оваа година е околу четири милијарди евра. Мулај верува дека ветувањето е повеќе политичко отколку економско.
Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) во својот априлски извештај за Косово повика на подобро управување со јавните инвестиции и фискалните ризици, повнимателен избор на проекти и поголема транспарентност, иако препораките не се однесуваа конкретно на авиокомпанијата.
Аеродромот во Приштина има 21 превозник
Аеродромот „Адем Јашари“ во Приштина минатата година опслужил повеќе од 4,6 милиони патници, што е за 13 проценти повеќе од претходната година. Според Косовската управа за цивилно воздухопловство, регистрирани се околу 15.000 полетувања, а Базел, Цирих и Дизелдорф се меѓу дестинациите со најмногу патници, главно поради дијаспората. На аеродромот работат 21 авиокомпанија.
Поранешниот директор на Управата, Бујар Ејупи, вели дека косовскиот превозник би се соочил со компании кои имаат поголеми флоти, развиени мрежи и долгогодишно искуство.
„Потребни се големи буџетски расходи за набавка на авиони, специјализација на персоналот и функционирање на компанијата. Доколку се основа јавно претпријатие, тоа сигурно ќе биде основано со меѓународен персонал. Домашниот персонал би се вклучувал постепено“, рече Ејупи.
„Виз ер“ во јули објави дека од ноември ќе постави еден авион во Приштина и ќе отвори три нови рути, до Белгија, Германија и Швајцарија. Според компанијата, ова треба да донесе околу 500.000 седишта годишно и 40 директни работни места. Аеродромот, исто така, има програма за стимулации за периодот 2025–2028 година. За превозниците што отвораат нови дестинации, да го зголемат бројот на летови или базни авиони.
Во Европската Унија, преку механизам за обврска за јавна услуга (PSO), државите можат да изберат авиокомпанија преку тендер и да платат за летови до региони кои не се доволно покриени од комерцијални превозници, без да основаат државна компанија. Примената на овој модел на Косово би барала посебна правна и економска проценка.
