Зад Европа лежи огромна енергетска резерва: милиони тони сурова нафта, дизел и други горива, складирани за големи кризи во снабдувањето.
Но, додека владите се подготвуваат повторно да ги искористат овие резерви за итни случаи, кој навистина го држи клучот?
Може ли Брисел да нареди пуштање на нафта на пазарот или одлуката е на националните престолнини?
Одговорот вклучува комплексна комбинација од правила на ЕУ, национален суверенитет и меѓународна координација.
Европската комисија ги поставува правилата и следи дали земјите-членки одржуваат доволно резерви на нафта.
Сепак, самите резерви остануваат под контрола на националните држави, додека големите, меѓународно координирани испуштања се управуваат преку Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), со седиште во Париз.
„Одлуката за ослободување на резервите и како да се организираат е на ИЕА. Подготвени сме да ја свикаме групата за координација на нафтата или, доколку е потребно, работната група на ЕУ за енергетска безбедност, за понатамошна координација и проценка на ситуацијата“, изјави портпаролот на Европската комисија во понеделник.
Коментарите дојдоа откако Г7 објави дека се очекува околу 100 милиони барели нафта да бидат пуштени на пазарот во текот на следните четири месеци.
Резервите на дизел ќе се користат порано, со цел да се ограничи зголемувањето на цените и да се ублажат стравувањата од прекини во снабдувањето.
Сè уште не е јасно колку сурова нафта и колку дизел ќе биде пуштена.
Пред официјалното соопштение, дипломати од ЕУ за „Еуроњуз“ изјавија дека се очекува износот да биде подеднакво поделен помеѓу сурова нафта и дизел.
Во март, европските земји придонесоа со 107,5 милиони барели за итно ослободување од 400 милиони барели координирано од ИЕА, откако американско-израелската војна против Иран предизвика потреси на глобалните пазари.
Европскиот придонес сочинуваше околу една четвртина од вкупниот износ.
Од овие 107,5 милиони барели, 32,7 милиони доаѓаат од државните резерви за вонредни состојби, додека остатокот доаѓа од задолжителните резерви што ги чува индустријата.
Америка придонесе со 195,8 милиони барели, додека Азиско-пацифичкиот регион придонесе со 108,6 милиони барели.
90-дневен „штит“
Колку нафта навистина чува Европа во резерва за вонредни ситуации?
Според правилата на ЕУ, секоја земја-членка мора да држи резерви за итни случаи еднакви на најмалку 90 дена нето увоз или 61 ден домашна потрошувачка.
Но, не постои гигантски европски резервоар на нафта контролиран од Брисел.
Резервите се чуваат на национално ниво: директно од владите, преку специјализирани агенции за национални резерви или како задолжителни резерви што ги чуваат приватните индустриски компании.
Нивната дистрибуција, исто така, создава неколку важни центри.
Од приближно 39 милиони метрички тони резерви на дизел и гас за итни потреби во ЕУ – што е еквивалентно на околу 290 милиони барели – Франција и Германија заедно држат околу 35%.
Дури и помалите земји, како што се Белгија и Малта, чуваат дел од своите резерви за итни случаи во Франција и Германија.
Ова покренува друго прашање: ако нафтата се складира во една земја, а припаѓа на друга, кој одлучува кога треба да се отворат резервоарите?
На крајот на краиштата, клучните одлуки остануваат во рацете на националните влади.
Брисел може да ги постави правилата, да ги следи резервите и да ги координира владите, но Европската комисија не може едноставно да нареди милиони барели нафта да бидат пуштени на пазарот.
Резервите остануваат под национална контрола. Ова значи дека владите одлучуваат кога резервите ќе се користат и во која форма ќе се дава придонесот на секоја земја.
Улогата на ИЕА
Сепак, за голема меѓународна интервенција, во игра влегува друг актер: Меѓународната агенција за енергија.
Една земја што вади нафта од своите резерви може да има ограничено влијание врз глобалната криза во снабдувањето.
Тука влегува во игра ИЕА.
Агенцијата со седиште во Париз го координира ослободувањето на резервите за итни случаи меѓу земјите-членки, овозможувајќи им на владите истовремено да пуштат големи количини нафта на пазарот.
„ИЕА е таа што го управува аспектот на влијанието врз цените, додека земјите-членки што учествуваат во евентуалното објавување го одредуваат нивото на транспарентност во однос на конкретните производи што ќе бидат пласирани на пазарот“, рече портпаролот на Европската комисија.
Доколку кризата со снабдувањето е доволно сериозна, управниот одбор на ИЕА може да одобри координирана колективна акција.
Во овој случај, 32-те земји-членки на агенцијата придонесуваат за итен одговор.
Овој механизам веќе е активиран двапати од нападите на САД и Израел врз Иран на 28 февруари, ставајќи ги резервите на нафта за итни случаи – обично малку познат дел од енергетската политика – во центарот на напорите на владите за ограничување на последиците од конфликтот.
Сега главното прашање е како Европа ќе го даде својот дел од придонесот.
Се очекува состанокот меѓу Европската комисија, владите на ЕУ и претставниците на нафтената индустрија, кој првично беше закажан за 15 октомври, да се одржи „најверојатно на почетокот на следната недела“, изјави официјален претставник на ЕУ под услов да остане анонимен.
Целта на состанокот е да се процени како земјите од ЕУ планираат да ги исполнат своите обврски кон ИЕА за намалување на резервите на дизел во следните 20 дена, како и плановите за следните четири месеци.
Накратко
Брисел ги поставува правилата, но не ги контролира резервите.
Резервите на нафта се под контрола на земјите-членки. Националните влади одлучуваат кога и како да ги користат, додека ИЕА координира големи меѓународни испуштања за да ги спречи последиците од глобалната криза во снабдувањето и да ги стабилизира пазарите.
