Специјализираните совети на Косово со седиште во Хаг закажаа за 16 септември изрекување на првостепената пресуда против поранешниот косовски претседател Хашим Тачи и други високи функционери на Ослободителната војска на Косово (ОВК) – Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи.
Иако судскиот процес, кој траеше од април 2023 година, официјално заврши во февруари оваа година, пресудата се чекаше со месеци. Судот појасни дека дополнителното време за разгледување е неопходно поради екстремната сложеност на случајот и огромниот број докази, а сето тоа со цел да се донесе фундаментална и фер одлука.
Тачи, Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи се обвинети за прогон, убиства, тортура и присилно исчезнување на луѓе за време и кратко по востанието 1998-1999 година, кое на крајот донесе независност на најмладата земја во Европа со мнозинско албанско население.
Адвокатите на поранешниот косовски претседател Хашим Тачи изјавија дека тој не ја контролирал ОВК во времето кога се случиле наводните воени злосторства и тврдеа дека тие злосторства се резултат на неконтролирана локална активност.
Рочиштето во септември ќе биде јавно, а емитувањето ќе биде достапно преку веб-страницата на Специјализираните комори на албански, српски и англиски јазик.
Судењето започна во април 2023 година и заврши во февруари оваа година, додека косовските лидери се во притвор од 2020 година. Во обемната постапка беа сослушани 134 сведоци, а обвинителите бараат 45 години затвор за поранешниот претседател на Косово.
Специјализираниот суд за Косово, во кој работат меѓународни судии и адвокати, беше основан во 2015 година за да се занимава со случаи на воени злосторства извршени од поранешни герилци на ОВК според косовските закони.
Војната на Косово беше кулминација на децениските тензии меѓу косовските Албанци и српскиот државен апарат. Откако режимот на Слободан Милошевиќ ја укина автономијата на Косово во 1989 година, албанското население под водство на Ибрахим Ругова првично понуди ненасилен отпор, формирајќи паралелни државни институции.
Сепак, фрустрацијата поради недостатокот на меѓународна реакција и продолжувањето на репресијата доведоа до формирање на Ослободителната војска на Косово (КВК / УЧК) во средината на 1990-тите, која се одлучи за вооружена борба за независност.
Конфликтот ескалираше во 1998 година, кога српските воени и полициски сили започнаа масовни офанзиви против ОВК, што резултираше со сериозни воени злосторства, убиства на цивили и масовно етничко чистење на албанското население.
Поради хуманитарната катастрофа, во март 1999 година, НАТО започна воздушна кампања против Сојузна Република Југославија, која траеше 78 дена и заврши со повлекување на српските сили од Косово.
ОВК започна како децентрализирана герилска формација. Иако Србија ја сметаше за терористичка организација, ОВК со текот на времето ја доби поддршката на Западот и дејствуваше како клучна копнена сила за време на интервенцијата на НАТО.
Сепак, извештаите на меѓународните организации и Советот на Европа (особено извештајот на Дик Марти од 2010 година) укажуваат дека членовите на ОВК извршиле злосторства против српски и ромски цивили за време и веднаш по војната, како и против политички дисиденти меѓу самите Албанци. Токму овој извештај го поттикна формирањето на Специјализираните совети во Хаг.
Улоги на обвинетите лидери
За време на конфликтот, четворицата обвинети беа самиот врв на Ослободителната војска на Косово, а во годините по војната, тие ги зазедоа највисоките политички позиции, директно обликувајќи ја модерната косовска држава. Централна фигура меѓу нив е секако Хашим Тачи, познат по воениот прекар „Змија“. Како политички лидер и клучен човек на Главниот штаб на ОВК, Тачи ја предводеше албанската делегација на мировните преговори во Рамбује во 1999 година. Неговиот политички подем во мирновременски услови кулминираше со преземање на функцијата прв премиер, а потоа и претседател на независно Косово, од која поднесе оставка во 2020 година, кратко пред да оди во притвор во Хаг.
Тој беше придружуван од Кадри Весели, еден од основачите на ОВК и шеф на нејзината разузнавачка служба (ШИК). Неговата улога во идентификувањето и справувањето со оние што се сметаа за непријатели му даде огромна моќ за време на војната, што подоцна го претвори во силно политичко влијание како еден од најмоќните политичари на Косово и претседател на Собранието.
Од друга страна, имиџот на ОВК во меѓународната јавност многу зависеше од Јакуп Красниќи, главниот портпарол на армијата. Неговата работа со медиумите и странските дипломати го обликуваше наративот за албанската борба. Како и неговите соборци, тој подоцна имаше високи позиции, вклучувајќи ја и позицијата претседател на Парламентот и вршител на должноста шеф на државата.
Воениот аспект на овој самит го завршува Реџеп Селими, исто така еден од основачите и истакнат командант. Како генерален инспектор, Селими одигра клучна улога во оперативната команда, пред да ја продолжи својата кариера како влијателен член на косовскиот парламент по војната.
Со оглед на нивното длабоко влијание врз воената и повоената историја, судењето на овие четворица, јавно познато како „случајот Тачи и др.“, е најчувствителниот и најзначајниот судски процес пред Специјализираниот трибунал во Хаг. Сложеноста на овој процес лежи не само во неговата правна природа, туку и во фактот дека им се суди на луѓе кои мнозинството косовски Албанци ги сметаат за неоспорни национални херои и симболи на борбата за независност.
