Членките на НАТО преговараат за документ што би можел да донесе најголема промена во военото планирање на Алијансата во најмалку две децении: наместо истовремено да имаат сили за голема војна во Европа и кризна мисија, тие би планирале сили за едното или другото, пишува Политико.
Сите 32 членки на НАТО започнаа преговори за нови цели за капацитетите на Алијансата. Овие цели одредуваат какви сили и оружје ќе обезбедат сојузниците во случај на конфликт и кој ќе плати за нив.
Според нацрт-документот, сојузниците повеќе нема да мораат да имаат доволно сили истовремено да водат голема војна во Европа и неколку помали мисии за управување со кризи. Наместо тоа, тие ќе планираат сили за едно или друго сценарио, изјавија за „Политико“ четворица дипломати на НАТО запознаени со текстот, зборувајќи под услов на анонимност.
Камил Гранд, поранешна помошничка генерална секретарка на НАТО за инвестиции во одбраната, рече дека предлогот одразува „многу јасно разбирање дека за НАТО, без разлика што, голем конфликт во Европа ќе ги засени сите други приоритети или настани“.
Промената се вклопува со притисокот на САД да ја вратат алијансата на нејзината основна мисија, одбраната на Европа. Вашингтон го нарекува проектот НАТО 3.0.
Документ до февруари
Преговорите се водат за документ наречен Политички насоки. Тој е дел од четиригодишен процес што треба да заврши со одобрување од страна на сојузниците на нови барања за воени капацитети до 2029 година. Договорот се очекува до февруари.
Документот ќе утврди каква опрема ќе имаат подготвено сојузниците и колку ќе биде веродостојно нивното одвраќање од Москва. Европските претставници постојано предупредуваат дека Русија би можела да нападне територија на НАТО до 2029 година. Процесот би можел дополнително да се комплицира со сè пореткиот буџет за одбрана.
„Овој циклус ќе биде под многу поголем надзор од претходните. Владите сакаат да знаат дека нивните пари се трошат мудро“, рече висок функционер на НАТО. НАТО не одговори на барањето за коментар од Политико.
Два збора, големи последици
Сојузниците мора да одлучат дали да го укинат долгогодишниот услов за доволно сили и за голем конфликт во Европа и за неколку кризни операции надвор од територијата на НАТО. Нацртот би го заменил тоа „и“ со „или“, така што силите би биле потребни за едно сценарио, а не за обете.
Според дипломатите, во сегашниот нацрт е избрано „или“, но преговорите се само на почеток. Петтиот висок дипломат на НАТО рече дека преговорите ќе бидат тешки и дека има голема разлика дали ќе изберат „и“ или „или“.
„Никој не сугерира да се откажеме од можноста за спроведување операции за одговор на кризи. На крајот на краиштата, тоа е политичка одлука каде ќе одат трупите“, додаде висок функционер на НАТО.
Промената нема автоматски да влијае на постојните мисии како што се оние во Косово и Ирак. Сепак, дискусијата е важна бидејќи условот за двата сценарија постои најмалку 20 години.
По Студената војна, Алијансата во голема мера се сврте кон операции надвор од својата територија, како што се оние во Косово, Ирак и Авганистан. Руската инвазија на Украина во 2022 година ја принуди повторно да ја стави одбраната на Европа на дневен ред.
„НАТО заврши круг“, вели Оана Лунгеску од Кралскиот институт за обединети служби со седиште во Лондон, поранешна портпаролка на НАТО. Таа вели дека има смисла главниот напор на одбранбената алијанса да биде одвраќање на агресивната Русија, особено затоа што Соединетите Држави ја намалуваат својата посветеност.
Југ наспроти Север и Исток
Според двајцата дипломати, јужноевропските земји традиционално ги приоритизирале партнерствата и управувањето со кризи. САД, нордиските земји и државите на фронтот повеќе го поддржуваат приоритетот на одбраната отколку Русија.
Од 2010 година, НАТО има три основни задачи: колективна одбрана, управување со кризи и соработка во безбедноста преку партнерства со трети земји.
Застапниците на сегашната двојна цел веруваат дека тоа покажува дека НАТО не ги занемарува другите свои мисии. Оние што повикуваат на промени ги наведуваат ограничените буџети за одбрана, потребата да се фокусираат на одвраќање на Русија и потребата да се дадат приоритет на ресурсите додека САД размислуваат за намалување на нивото на трупи во Европа.
Вашингтон врши притисок врз сојузниците да ги прекинат операциите надвор од алијансата, како што е советодавната мисија во Ирак. Наместо тоа, сака Европејците да плаќаат повеќе за сопствената одбрана и да се фокусираат на одбраната на територијата на НАТО. Пентагон треба да презентира преглед на своето присуство во Европа следниот месец, што би можело да вклучува делумно повлекување на трупите.
Гранд, кој сега го води здружението за одбрана ASD, ја спореди рамнотежата меѓу трите мисии на НАТО со статив. Тој предупреди дека предложената промена би можела да го остави стативот малку неурамнотежен и додаде дека не е сигурен дека би сакал да седи на него.
