Кога ќе се случи срцев удар, најважните минути се минутите пред да пристигне брзата помош. Затоа првиот „спасител“ честопати не е здравствен работник, туку некој што се наоѓа во близина.
Токму затоа Европскиот совет за реанимација (ERC) редовно ги ажурира своите упатства, следејќи ги научните докази и практичното искуство. Најновите препораки од 2025 година даваат јасни упатства за здравствените работници и за секој што сака да знае како правилно да реагира во случај на срцев удар.
Исто така, една од препораките на Европскиот совет за реанимација што привлекува внимание не е поврзана со болниците, туку со училниците. Експертите сметаат дека основните вештини за реанимација треба да бидат дел од училишното образование, бидејќи граѓаните се тие што обично се првите што доаѓаат до лицето на кое му е потребна помош.
Раното препознавање на срцев застој , повикувањето на итна медицинска помош и навременото започнување со кардиопулмонална реанимација (КПР) се најважните чекори во спасувањето животи. Зошто е важно веднаш да се реагира?
Кога срцето престанува да пумпа крв, мозокот и другите витални органи се лишени од кислород. Без циркулација, мозочните клетки наскоро почнуваат да умираат, поради што секое губење на драгоцено време е поврзано со помали шанси за закрепнување.
Бројни студии покажаа дека раното започнување со основни мерки за одржување на животот може да ги зголеми шансите за преживување. Затоа современите упатства нагласуваат дека е подобро веднаш да се започне со реанимација, отколку да се чека пристигнувањето на здравствените работници.
Како да препознаете срцев застој?
Треба да се посомневаме на срцев удар кога лицето:
- одеднаш ја губи свеста;
- не реагира на повик или нежно тресење;
- не дише или не дише нормално.
Важно е да се знае дека повремените, неправилни или гласни воздишки (агонално дишење) не се знак дека лицето дише нормално. Токму затоа многу очевидци погрешно ја проценуваат ситуацијата и го одложуваат започнувањето со реанимација. Улогата на диспечерот е исклучително важна во овој момент, а пораката што ја испраќаме е дека штом се посомневате дека некој дише неправилно, веднаш повикајте итна медицинска помош.
Првите чекори можат да направат голема разлика
Откако ќе се јавите на 911, вклучете ги и присутните, доколку ги има. Едното лице може да започне со компресии на градите, додека другото може да прими автоматски надворешен дефибрилатор (AED) или да почека екипата за итни случаи и да ги упати кон местото на настанот.
За време на телефонскиот повик, диспечерот може да даде јасни упатства за тоа како правилно да се започне со кардиопулмонална реанимација. Затоа е важно да не се прекинува врската.
Како правилно да се извршат компресии на градите?
Компресиите на градниот кош се основа на успешна кардиопулмонална реанимација бидејќи тие привремено ја одржуваат циркулацијата на крвта и доставуваат кислород до мозокот и другите витални органи.
За правилно извршување на реанимација, потребно е:
- започнете со компресии што е можно поскоро;
- ставете го коренот на едната рака на средината на градниот кош, т.е. долната половина на градната коска, а другата рака преку него;
- вкрстете ги прстите за да избегнете притисок врз ребрата;
- држете ги рацете и лактите целосно исправени;
- поставете ги рамената директно над градите;
- притиснете ги градите до длабочина од 5 до 6 сантиметри;
- изведувајте 100 до 120 компресии во минута;
- по секоја компресија, дозволете градите да се вратат во првобитната положба;
- Правете што е можно помалку прекини за време на реанимацијата и не ги тргајте рацете за време на паузата, за да не го изгубите избраното место за компресија.
Ако облеката го отежнува наоѓањето соодветно место за компресии, таа треба да се премести или отстрани.
Кога да се дадат спасувачки вдишувања?
Прво, треба да направите проверка на дишењето, која не треба да трае повеќе од 10 секунди.
Доколку сте поминале обука за прва помош и знаете како правилно да давате спасувачки вдишувања, се препорачува сооднос од 30 компресии спрема 2 спасувачки вдишувања.
Подигнувањето на брадата со истовремен притисок врз челото е препорачаниот метод за отворање на дишните патишта кај лице во несвест.
Секој здив треба да трае приближно една секунда и да биде доволно силен за да предизвика видливо подигнување на градниот кош. Прекумерното вдишување на воздух не е пожелно, бидејќи може да ја намали ефикасноста на реанимацијата.
Ако градниот кош не се крене дури и по два обида, можно е да има опструкција на дишните патишта од туѓо тело.
Што ако не знаете како да дадете кардиопулмонална реанимација?
Една од најчестите причини зошто минувачите не започнуваат со кардиопулмонална реанимација е стравот од неправилно изведување на спасувачките вдишувања или непријатност поради контакт со непознато лице.
Најновите упатства на ERC наведуваат дека ова не треба да биде причина да не се обезбеди помош.
Доколку не сте обучени да изведувате спасувачки вдишувања, продолжете со компресии на градите додека не пристигне итна медицинска помош или додека лицето не покаже јасни знаци на закрепнување.
Таквата помош е многу покорисна отколку да не се прави ништо.
За да се спречи замор, се препорачува спасувачите да ја менуваат положбата на секои 2 минути и да не прават долги паузи во компресиите на градите.
Автоматскиот надворешен дефибрилатор може да спаси живот
Доколку во близина е достапен автоматски надворешен дефибрилатор (AED), тој треба да се донесе и вклучи што е можно поскоро. Современите AED уреди се наменети и за лица без медицинско образование. Со гласовни инструкции, тие го водат спасувачот низ секој чекор и јасно укажуваат кога да изврши дефибрилација и кога да продолжи со компресиите на градите.
Важно е да се нагласи дека AED нема да препорача нанесување електричен шок освен ако нема медицинска потреба за тоа.
Најголемата грешка е да не реагираш
Многу луѓе се плашат дека ќе направат грешка или дополнително ќе ја повредат личноста на која се обидуваат да ѝ помогнат. Сепак, експертите истакнуваат дека најголемата грешка е токму отсуството на каква било реакција.
Сегашните упатства јасно покажуваат дека раното започнување со кардиопулмонална реанимација е еден од најважните фактори што влијаат врз преживувањето по срцев застој. Дури и кога спасувачот не е медицински професионалец, навремените компресии на градите можат да ја одржат циркулацијата додека не пристигне итна медицинска помош и значително да ги зголемат шансите за закрепнување.
Затоа е важно што е можно повеќе граѓани да стекнат основни познавања за прва помош и кардиопулмонална реанимација. Неколку минути реакција можат да му дадат на некого нова шанса во животот.
