Чернобилската зона е забранета за луѓето, но тоа не значи дека условите таму се неповолни за сите форми на живот.
По експлозијата на реакторот број 4 во нуклеарната централа Чернобил пред речиси 40 години, други организми го населувале овој простор, се адаптирале и се развивале. Една од причините за ова е отсуството на луѓе.
За некои организми, јонизирачкото зрачење во саркофагот околу реакторот може да биде предност. На внатрешните ѕидови на саркофагот, кој е еден од најрадиоактивните објекти на Земјата, научниците открија црна габа која успева да преживее во овие услови.
Оваа габа се нарекува Cladosporium sphaerospermum. Некои научници веруваат дека нејзиниот темен пигмент, меланин, ѝ овозможува да го искористи јонизирачкото зрачење преку процес сличен на фотосинтезата кај растенијата. Овој предложен механизам се нарекува радиосинтеза.
Иако научниците утврдиле дека оваа габа напредува во присуство на јонизирачко зрачење, сè уште не е јасно точно како и зошто се случува ова. Радиосинтезата во моментов е само теорија што е тешко да се докаже.
Истражувањето започнало кон крајот на 1990-тите, кога тимот на микробиологот Нели Жданова од Украинската Национална академија на науките почнал да ја анализира Чернобилската зона за исклучување за да утврди кои организми би можеле да преживеат таму.
Тие открија заедница на печурки од вкупно 37 видови. Повеќето од овие организми беа темни или целосно црни по боја поради високата содржина на меланин. Видот Cladosporium sphaerospermum беше најзастапен во примероците и покажа највисоки нивоа на радиоактивна контаминација.
Радиофармакологот Екатерина Дадачова и имунологот Артуро Касадевал од Медицинскиот колеџ „Алберт Ајнштајн“ во Соединетите Американски Држави го предводеа тимот што откри дека изложеноста на јонизирачко зрачење не ѝ штети на оваа габа. Јонизирачкото зрачење е емисија на честички што исфрлаат електрони од атомите и ги претвораат во јони.
Јонизацијата може да ги разбие молекулите, да ги наруши биохемиските процеси и да ја оштети ДНК. Таа е штетна за луѓето, иако зрачењето се користи во медицината за уништување на клетките на ракот кои се чувствителни на неговите ефекти.
Сепак, Cladosporium sphaerospermum се покажа отпорен и растеше побрзо кога беше изложен на зрачење. Експериментите покажаа дека јонизирачкото зрачење го менува однесувањето на габичниот меланин, што бараше понатамошни истражувања.
Во труд од 2008 година, Дадачова и Касадевал први предложија биолошки процес сличен на фотосинтезата. Според оваа хипотеза, габата го претвора јонизирачкото зрачење во енергија, при што меланинот има функција слична на хлорофилот, а воедно служи и како заштитен штит.
Оваа претпоставка е делумно поткрепена со наодите од 2022 година. Потоа, научниците ја поставија габата Cladosporium sphaerospermum на надворешноста на Меѓународната вселенска станица (ISS), каде што беше изложена на космичко зрачење.
Сензорите под Петриевата шоља покажаа дека помалку зрачење продирало низ печурките отколку во контролниот примерок што содржел само агар (желатинска супстрат направен од алги). Целта на студијата била да се тестира потенцијалот на печурката како штит од зрачење за вселенски мисии, а не да се докаже радиосинтезата.
Научниците сè уште немаат цврсти докази дека оваа габа го претвора зрачењето во храна. Тимот предводен од инженерот Нилс Авереш од Универзитетот Стенфорд изјави дека вистинската радиосинтеза, како и врзувањето на неоргански јаглерод под влијание на јонизирачко зрачење, сè уште не е докажано.
Црниот квасец Wangiella dermatitidis исто така расте побрзо под влијание на јонизирачко зрачење. Од друга страна, видот Cladosporium cladosporioides го зголемува производството на меланин, но не расте побрзо кога е изложен на гама или УВ зрачење. Ова значи дека својствата на видот Cladosporium sphaerospermum не се заеднички за сите габи што содржат меланин.
Сè уште не е јасно дали станува збор за адаптација што ѝ овозможува на габата да користи зрачење како извор на енергија или е само одбранбена реакција на стрес што ѝ помага да преживее во екстремни услови, пишува порталот Science Alert.
