Повеќе од 50 патнички летови, илјадници училишта и неколку телевизиски куќи се најдоа на удар на мистериозни закани. Европските безбедносни служби истражуваат дали станува збор за координирана кампања за предизвикување паника или за нов облик на хибридно дејствување.
Европа се соочува со необичен бран безбедносни закани што во изминатите денови предизвикаа прекини во авиосообраќајот, евакуации на училишта и зголемена подготвеност на безбедносните служби.
Повеќе од 50 патнички летови, илјадници образовни установи, неколку телевизиски куќи и најмалку еден крузер биле цел на анонимни дојави за поставени експлозивни направи.
Иако досегашните проверки покажале дека пријавените закани биле лажни, нивниот обем и зачестеност предизвикуваат сериозна загриженост кај европските власти.
Борбени авиони испратени да придружуваат патнички летала
Заканите особено го погодија европскиот авиосообраќај. Неколку патнички авиони биле принудени да ги променат своите маршрути или да слетаат на други аеродроми заради безбедносни проверки.
Во Франција и Унгарија биле ангажирани и воени борбени авиони за придружба на патнички летала за кои биле добиени предупредувања за можни експлозивни направи.
Генералниот директор на авиокомпанијата „Виз ер“, Јожеф Варади, предупреди дека различните процедури во европските држави дополнително го отежнуваат справувањето со ваквите ситуации.
Тој предложил воведување заеднички европски механизам за процена на заканите, со цел да се избегнат непотребни нарушувања на авиосообраќајот, а истовремено да се зачува безбедноста на патниците.
Над 10.000 заканувачки пораки испратени до училишта во Италија
Особено драматична била ситуацијата во Италија, каде што во средата околу 6.300 училишта добиле електронски пораки со закани за поставени бомби.
Следниот ден слични пораки пристигнале до уште 3.778 училишта.
Стотици образовни установи биле евакуирани, а наставата на повеќе места била прекината.
Италијанската премиерка Џорџа Мелони оцени дека зад заканите може да стои намера за предизвикување страв и нарушување на секојдневниот живот.
Таа нагласи дека училиштата не треба автоматски да се затвораат поради секоја масовно испратена електронска порака доколку безбедносните процени не укажуваат на конкретна опасност.
Слични закани биле регистрирани и во Ирска, Северна Ирска и Шкотска, но тамошните власти во повеќе случаи процениле дека нема основа за евакуација.
Заканите стигнале и до телевизиски куќи
Не биле поштедени ниту медиумите.
Неколку европски телевизиски куќи добиле предупредувања за можни експлозивни направи, поради што биле преземени дополнителни безбедносни мерки.
Меѓу погодените биле ирската јавна телевизија RTÉ, британскиот Sky и бугарската NOVA TV.
Инцидентите покажуваат колку лесно анонимните закани можат да го нарушат работењето на важни јавни институции, дури и кога нема вистинска експлозивна опасност.
Кој стои зад мистериозните пораки?
Истрагата дополнително ја усложнува фактот што голем дел од заканите биле испратени преку компромитирани електронски адреси.
Компаниите за сајбер-безбедност Proofpoint и Abnormal Security утврдиле дека дел од пораките потекнувале од легитимни адреси до кои неовластени лица претходно добиле пристап.
Некои од пораките биле потпишани со името на руската екстремистичка група „Машка држава“.
Сепак, истражителите предупредуваат дека потписот не претставува доказ за вистинскиот идентитет на испраќачите, бидејќи може да станува збор за намерно лажно претставување.
Сомнежи за хибридна војна – се споменува и Русија
Дел од европските безбедносни претставници изразија сомневање дека заканите би можеле да бидат дел од поширока кампања за дестабилизација.
Францускиот министер за внатрешни работи, Лоран Нуњез, изјави дека дојавите изгледаат координирани и дека не може да се исклучи можноста за странско мешање.
Во јавноста се споменува и Русија, која и претходно била обвинувана за хибридни активности насочени кон европските држави. Москва ги отфрла ваквите обвинувања.
Францускиот претседател Емануел Макрон, сепак, повика на претпазливост при утврдувањето на одговорноста, нагласувајќи дека во моментов нема доволно докази за да се посочи конкретен сторител.
Европа бара заеднички одговор
Безбедносните експерти предупредуваат дека дури и лажните дојави можат да предизвикаат големи економски загуби, прекини во сообраќајот и вознемиреност кај граѓаните.
Дополнителен проблем претставува фактот што европските земји применуваат различни стандарди за процена на ризикот.
Европските институции и националните безбедносни служби продолжуваат да разменуваат информации за да го утврдат потеклото на заканите.
Засега останува неодговорено најважното прашање: дали зад серијата инциденти стои поединец, организирана група или државна структура?
