Иако протеините денес се додаваат во сè, повеќето луѓе сè уште го сметаат првенствено за хранлива материја за градење мускули. Сепак, протеините играат клучна улога и во здравјето на мозокот, поттикнувајќи голем број процеси што го одржуваат умот остар. Кога внесот на протеини е премногу низок, последиците може да се почувствуваат на повеќе начини.
Зошто протеините се неопходни за мозокот
Мозокот се потпира на протеините од исхраната за да ги изгради и одржи структурите и системите што го одржуваат во функција.
„Протеините од исхраната играат клучна улога во здравјето на мозокот бидејќи обезбедуваат аминокиселини, градежни блокови што мозокот ги користи за производство на голем број важни хемикалии“, вели Џуди Чодиркер, регистриран диететичар, за Real Simple.
„Неколку невротрансмитери, или клеточни гласници, вклучувајќи допамин, серотонин и норадреналин, се создаваат од овие аминокиселини. Ако внесот на протеини е постојано низок, телото можеби нема да може да поддржи оптимално производство на невротрансмитери, што влијае на менталната енергија и емоционалната благосостојба.“
Времето е исто така важно. Само затоа што сте јаделе доволно протеини пред три дена не значи дека сте безбедни.
„Бидејќи телото не може да складира аминокиселини за подоцнежна употреба, тоа се потпира на постојан дневен внес на висококвалитетни протеини за одржување и поправка на овие клучни компоненти“, вели Оливија Хамилтон, регистриран диететичар.
„Кога количината или квалитетот на протеините е несоодветен, на телото му недостасуваат потребните материјали за поддршка на критичните функции, што доведува до губење на мускулната маса, ослабен имунитет и нарушено обновување на клетките.“
Покрај производството на невротрансмитери, долгорочните ефекти од нискиот внес на протеини можат да се влошат со текот на времето, што го отежнува одржувањето на менталната острина и фокусот. Нарушената клеточна обнова може да влијае и на тоа колку добро се одржуваат и поправаат мозочните клетки, што потенцијално доведува до тешкотии при концентрирање и побавно размислување.
Последици од недоволен внес на протеини
„Кога не внесувате доволно протеини, вашето тело и мозок не можат да ги извршуваат виталните функции“, вели Хамилтон.
Овој недостаток може да влијае на вашето расположение и функционирање, и краткорочно и долгорочно.
Краткорочни последици
Дури и неколку дена несоодветен внес на протеини може да влијае на вашето расположение.
,,Ако некој редовно консумира премалку протеини на краток рок, може да доживее промени во расположението и мотивациски промени, како и зголемен глад и желба за храна, бидејќи протеините помагаат во регулирањето на хормоните на апетитот“, објаснува Чодиркер.
Ова може да се манифестира како зголемена раздразливост, замор и вознемирени мисли.
Покрај расположението, може да забележите и дека вашиот фокус почнува да опаѓа.
„На краток рок, недостатокот на протеини може да доведе до моментални промени во когнитивните способности“, вели Хамилтон.
„Замагленоста на мозокот исто така ќе биде многу почеста. Ќе имате тешкотии со концентрацијата, а брзината на обработка на вашиот мозок ќе биде значително побавна.“
Вашето семејство и пријателите исто така може да забележат дека нешто не е во ред.
,,Помалиот внес на триптофан е негативно поврзан со социјалната когниција и стабилноста на расположението“, вели Хамилтон. Можеби полесно се иритирате, се губите во разговорите, погрешно го толкувате нечиј тон или дури се повлекувате од општествените активности.
Долгорочни последици
Хроничната неухранетост со протеини, која трае со месеци до години, претставува посериозен ризик за здравјето на мозокот.
„На долг рок, нискиот внес на протеини може да има пошироки импликации за целокупното здравје“, вели Чодиркер.
„Кога протеините не се достапни преку исхраната, телото може да почне да го разградува мускулното ткиво за да ги добие аминокиселините потребни за клучните функции, вклучително и оние во мозокот.“
Ова мускулно распаѓање може значително да влијае на когнитивното функционирање, а постарите возрасни лица со постојано низок внес на протеини може да бидат изложени на особено висок ризик од когнитивен пад.
„На долг рок, вашиот мозок е изложен на ризик од неповратно оштетување“, вели Хамилтон.
,,Многу е поголема веројатноста да бидете изложени на ризик од деменција, а тешката депресија е честа појава.“
Во некои случаи, овие ефекти тешко се поништуваат бидејќи самиот мозок се менува со текот на времето.
„Без соодветни аминокиселини, мозокот може да претрпи невродегенерација, посериозни ментални нарушувања и структурни промени“, вели Хамилтон.
Сепак, ако проблемот се открие доволно рано, можеби ќе можете да ги забавите или делумно да ги поправите некои од овие ефекти со соодветен внес на протеини и целокупно подобрена исхрана. За среќа, во многу случаи, мозокот може да се поправи и регенерира кога ќе го добие она што му е потребно за добро функционирање.
Колку протеини е доволно?
Потребите за протеини може значително да варираат во зависност од личните здравствени цели, а експертите се согласуваат дека не постои универзална формула за сите. Сепак, општите упатства можат да ви помогнат да пронајдете разумен опсег.
„Зависи од возраста, полот и нивото на активност на лицето“, објаснува Хамилтон.
„Препораките се дека здравите возрасни лица имаат потреба од 1,2 до 1,6 грама на килограм телесна тежина дневно.“
„Поединците кои редовно вежбаат или креваат тегови можеби ќе имаат потреба од поголем внес на протеини“, вели Чодиркер. Таа предлага да го распоредите внесот на протеини во текот на денот, наместо да се фокусирате само на еден вкупен дневен внес.
„Практичен пристап е да вклучувате протеини во секој оброк и ужина, со цел протеините да сочинуваат една четвртина од вашата чинија во секој оброк. Ова ќе помогне во поддршката на соодветен внес, стабилни нивоа на енергија и регулирање на апетитот“, објаснува таа.
Видот на протеин што ќе го изберете е исто така важен.
„Покрај квантитетот, квалитетот е исто така клучен“, вели Хамилтон.
„Комбинацијата од извори на протеини како месо, мешунки, риба, јајца и млечни производи може да помогне во обезбедувањето разновиден профил на аминокиселини подготвени за употреба од страна на телото.“
Сепак, повеќе протеини не е секогаш подобро.
„И покрај моменталната фиксација на протеини, повеќето луѓе внесуваат соодветни количини“, вели Чодиркер.
„Важно е да се запомни дека безбедната горна граница за здрава личност е околу 2 грама протеини на килограм телесна тежина дневно.“
