За само неколку години, Бугарија стана една од водечките европски земји во складирањето на електрична енергија во големи батерии. Инвестициите носат висок принос, но исто така отвораат прашања за зависност од Кина.
Сончевите панели сè уште се реткост на покривите и балконите во оваа земја. Наместо тоа, сончевата енергија главно се произведува во големи електрани на полиња, ливади и поранешни индустриски зони, пишува Дојче Веле (DW).
Од почетокот на 2020-тите, има сè повеќе вакви објекти, а од 2024 година, брзо се градат и големи складишта за батерии, така што вишокот електрична енергија произведена во сончевите часови може да се искористи подоцна. Според податоците од здружението „Солар Пауер Јуроп“, Бугарија веќе во 2025 година беше меѓу петте водечки европски земји во однос на капацитетот за складирање енергија во батерии, зад Германија, Велика Британија, Италија и Украина.
Побрз раст од очекуваниот
Според истражувањето на бугарскиот бизнис весник „Капитал“, земјата моментално има приближно 14,7 гигават-часови (GWh) капацитет на батерии, што веќе ги надминува проценките што „Солар Пауер Јуроп“ ги предвиде за ова лето.
Никола Газдов, претседател на Бугарската асоцијација на производители и трговци со енергија APSTE, очекува капацитетот да се зголеми на дури 20 GWh до крајот на годината. За споредба, Германија има малку повеќе од 32 GWh капацитет на батерии.
Сепак, најголемиот дел од овој капацитет е во приватните домаќинства, додека големите индустриски складишта моментално имаат на располагање 7,35 GWh.
Приватниот капитал започна инвестициски бран
Развојот на секторот беше поттикнат од Европскиот фонд за закрепнување по пандемијата на коронавирусот „Next Generation EU“. Бугарското Министерство за енергетика ја започна програмата „Restore“, преку која беа поддржани 113 проекти со вкупно 700 милиони евра (повеќе од 1,3 милијарди КМ). Според проценките на бизнис списанието „Капитал“, овие средства мобилизираа повеќе од две милијарди евра (3,91 милијарди КМ) приватни инвестиции.
Никола Газдов тврди дека вкупната вредност на инвестициите, заедно со инфраструктурата, достигнала дури седум милијарди евра (13,69 милијарди КМ). За разлика од многу други земји, инвеститорите во Бугарија честопати сами финансираат приклучоци кон мрежата, трафостаниците и далноводите.
Работа што носи голема заработка
Бизнис моделот е релативно едноставен. Електричната енергија се купува во текот на денот, кога е евтина благодарение на производството на сончева енергија, а се продава навечер кога побарувачката е поголема. Според весникот „Капитал“, просечната цена за полнење батерии е 39 евра (76 КМ) за мегават-час (MWh), додека енергијата може да се продаде подоцна за 161 евро (314 КМ).
Мартин Владимиров од Центарот за проучување на демократијата (CSD) изјави дека складирањето на батерии од 150 мегавати (MW) може да донесе до 70.000 евра (136.000 КМ) приход дневно.
„Инвестицијата се исплатува за три години, а животниот век на фабриката е 20 години“, рече Владимиров.
Сепак, тој предупреди дека станува збор за концентрација на капитал, од која најмногу профитира тесен круг инвеститори. Од друга страна, системите за складирање придонесуваат за енергетската транзиција и постабилно снабдување на потрошувачите.
Користа за економијата
Иако многу граѓани тврдат на социјалните мрежи дека не чувствуваат конкретни придобивки, домаќинствата во Бугарија продолжуваат да ја плаќаат административно регулираната цена на електричната енергија.
Индустријата е во поинаква позиција. Според податоците на APSTE, компаниите во Бугарија моментално плаќаат електрична енергија за 10 до 15 проценти поевтино отколку во некои соседни земји.
Во периоди на суша, кога Романија и Унгарија мораа привремено да го намалат производството на електрична енергија во некои електрани, Бугарија беше во можност да извезува вишок електрична енергија и да придонесе за стабилноста на регионалната мрежа.
Складиштата за батерии во Бугарија, исто така, прифаќаат вишок сончева енергија од Романија и Грција, која подоцна ја враќаат на пазарот кога цената е повисока.
Зошто Бугарија е побрза од другите?
Високите заработки не се единствената причина за инвестицискиот бум. Газдов истакна дека во многу европски земји процедурите за издавање дозволи траат со години.
Во Бугарија, процесите се многу побрзи. Обично не се потребни повеќе од 18 месеци од првите планови до почетокот на работата на голем систем на батерии. Ова им овозможува на инвеститорите многу побрзо да ги вратат инвестираните пари.
Зависност од кинеската технологија
Речиси сите батерии што денес се инсталирани во бугарските магацини доаѓаат од Азија, првенствено од Кина. Најголемиот постоечки систем во Нова Загора со капацитет од 650 MWh беше заеднички развиен од австриската „Енери“ и германско-бугарската компанија „Сунотек“. Батериите беа испорачани од кинеската компанија „Сунгроу“.
„Кинеските батерии сè уште нудат најдобар сооднос цена-квалитет“, рече Газдов.
Сепак, Мартин Владимиров предупреди дека технолошката зависност од Кина истовремено се зголемува со европските пари.
Бугарија гради сопствена индустрија
Од крајот на 2025 година, компанијата „Интернешнл Пауер Сплај“ (ИПС) започна со производство на големи батериски системи и инвертори во близина на Софија.
Фабриката е изградена без државни субвенции, а Европската Унија ја класифицираше меѓу стратешки важните проекти. Планирано е да произведува системи со вкупен капацитет од 15 GWh годишно до 2027 година.
Сепак, дури и тоа производство не може да се направи без батерии од Азија.
Кога пазарот ќе ги достигне своите граници?
Програмата „Рестора“ заврши на крајот на јули, но инвестицискиот моментум засега не забавува.
Владимиров очекува дека пазарот на крајот ќе стане заситен. Колку повеќе батерии се поврзани на мрежата, толку е помал профитот по поединечна електрана. Покрај тоа, намалувањето на улогата на термоелектраните на јаглен би можело дополнително да ги намали цените на електричната енергија.
Ова не значи дека складирањето на батерии ќе ја изгуби својата важност. Во иднина, операторите би можеле да генерираат дополнителен приход преку обезбедување услуги за стабилизација на електричната мрежа.
И додека Бугарија продолжува да инвестира многу во сончева енергија, развојот на ветерните фарми е во стагнација со години. Затоа, земјата сè уште има простор за дополнителни инвестиции во складирање на електрична енергија.
„Заситеноста нема да се случи сè додека соседните земји исто така не почнат да градат капацитети за складирање батерии во масовно ниво. Југоисточна Европа во моментов е еден вид лабораторија за овој развој“, смета Газдов, пишува ДВ.
