Витамините обично се презентираат многу едноставно – земете ја вистинската количина и вашето тело ќе функционира совршено. Всушност, човечкиот организам е многу посложен.
И премалку и премногу одредени витамини или минерали може да се поврзат со сериозни проблеми – но толкувањето на тие врски не е секогаш едноставно.
Витаминот Б12 е еден таков витамин.
Со години се смета за еден од „добрите момци“ во исхраната бидејќи му помага на телото правилно да функционира. А кога нема доволно од него, последиците брзо се чувствуваат – хроничниот замор и забавените когнитивни функции се меѓу најчестите симптоми на недостаток на Б12.
Сепак, неодамнешните истражувања сугерираат дека приказната за витаминот Б12 е многу посложена. Научниците открија збунувачки врски помеѓу абнормалните нивоа на Б12 и одредени видови на рак – вклучувајќи рак на белите дробови, дојката , хранопроводот и дебелото црево.
Витаминот Б12 , или кобаламин, е неопходен за животот на сите животни. Учествува во создавањето на ДНК и миелин што ги штити нервите, е важен за созревањето на црвените крвни зрнца , како и за процесите поврзани со мастите и аминокиселините .
Исхраната базирана на растенија создава проблеми
Бидејќи растенијата не произведуваат Б12, овој витамин се наоѓа природно само во храна од животинско потекло. Затоа луѓето кои јадат исклучиво растителна храна или имаат проблеми со апсорпцијата на хранливи материи често страдаат од негов недостаток.
Токму неговата улога во синтезата и стабилизацијата на ДНК е она што ги наведе научниците да истражат можна поврзаност со ракот. Ракот всушност започнува со оштетување на ДНК, а се смета дека тешкиот недостаток на Б12 може индиректно да ги наруши процесите преку кои клетките копираат и поправаат генетски материјал.
Затоа, некои истражувања сугерираат дека одржувањето на здрави нивоа на Б12 може да помогне во заштитата на клетките од генетската нестабилност поврзана со ракот.
Но, други истражувања дополнително ја искомплицираа приказната – покажувајќи врска помеѓу невообичаено високите нивоа на Б12 во крвта и ракот на белите дробови.
Така, и прениски и превисоки нивоа на Б12 се забележани кај пациенти со рак во бројни студии низ целиот свет.
Дали ова значи дека неурамнотежениот внес на витамин Б12 предизвикува рак? Не мора. Всушност, можно е врската да е обратна.
Еден од главните проблеми е што истражувачите често мерат две различни работи: колку Б12 луѓето внесуваат преку храната и колку од витаминот циркулира во нивната крв.
Не е исто, бидејќи нивото на Б12 во крвта зависи не само од исхраната, туку и од тоа како телото го складира, користи и транспортира витаминот.
Црниот дроб складира големи количини на Б12, а одредени видови на рак – особено ракот на црниот дроб и агресивните форми на рак што се шират низ целото тело – можат да го нарушат начинот на кој витаминот се складира, транспортира и ослободува.
Бидете внимателни со вашите анализи
Некои тумори дури го зголемуваат производството на протеини кои го транспортираат Б12 преку крвотокот. Ова значи дека покаченото ниво на Б12 во крвните тестови понекогаш може да биде симптом или последица на болест, а не нејзина причина.
Научниците сè уште се обидуваат да откријат што точно значи покаченото ниво на Б12.
Студија од 2026 година на повеќе од 37.000 пациенти со рак на дебелото црево покажа дека луѓето со многу високи нивоа на Б12 имале значително помали шанси за преживување. Сепак, истражувачите не докажале причинско-последична врска, туку сугерирале дека Б12 може да биде биомаркер на поагресивна форма на болеста.
Преглед на научни трудови од 2022 година заклучи дека сè уште нема цврсти докази дека високиот внес на Б12, покачените нивоа на витамин Б12 во крвта или суплементите директно предизвикуваат рак, и покрај честите врски помеѓу абнормалните нивоа на Б12 и болеста.
Друг преглед од 2024 година, кој ги испитуваше нивоата на Б12 кај пациенти со рак, заклучи дека „дијагностичкото значење на покачениот Б12 кај лица со веќе дијагностициран рак останува нејасно и може да се должи на обратна каузалност“.
Дополнителна сложеност беше студија од 2024 година спроведена во Виетнам на 3.758 пациенти со рак.
Истражувачите го споредиле внесот на витамин Б12 кај заболените и 2.995 здрави лица и откриле таканаречена врска во облик на буквата U – и луѓето со многу низок и оние со многу висок внес на витаминот имале зголемен ризик од рак во споредба со оние во средниот опсег.
Сепак, оваа студија има и важни ограничувања.
Како и многу истражувања за врската помеѓу витамин Б12 и ракот, ова беше опсервациско, што значи дека може да покаже само поврзаност, а не директна причина и последица. Исто така, истражувачите се потпираа на прашалници за исхраната, кои не се секогаш целосно сигурни индикатори за долгорочните навики во исхраната.
Сепак, дури и групата со најголем внес на витаминот во просек внесувала околу 2,97 микрограми Б12 дневно – не многу повеќе од стандардните препораки од 2,4 до 2,8 микрограми дневно.
Поради сите овие недоследности во истражувањата, врската помеѓу ракот и витаминот Б12 сè уште не е сосема јасна. Научниците сè уште се обидуваат да утврдат дали витаминот придонесува за болеста, дали е последица на болеста – или можеби и двете.
Сепак, едно нешто изгледа прилично јасно: како и со многу работи во животот, проблемите најчесто се јавуваат кога има премалку или премногу од нешто.
Можеби затоа е најдобро да го слушате Златокоса и да се држите до таа „точно вистинска“ мерка.
