back to top
10.8 C
Skopje
понеделник, 16 ноември , 2026

Дали Зеленски ќе го жртвува Донбас за НАТО? Украина се соочува со најголемата дилема од почетокот на војната

Други наслови

Предлогот на САД е имплицитно отфрлање на руските барања за запирање на проширувањето на алијансата, според ISW. Постои клучна разлика помеѓу повлекувањето на украинските сили од Донбас и законскиот пренос на суверенитетот над областа. Донбас е веќе предмет на трговија?

Источноукраинскиот регион Донбас е главната и воедно најголема точка на спор во мировните преговори меѓу Русија и Украина . Русија сака тој целосно да биде под своја контрола, додека Украина не сака да ја отстапи својата територија, особено онаа што не беше воено окупирана од руските сили и која моментално успешно ја брани. Ненадејните коментари на претседателот Володимир Зеленски го покренаа прашањето дали Украина може да тргува со својата територија и дали нејзиното повлекување би значело предавање на Донбас на Русија.

– Американците го поставија прашањето: „Што ако Украина се приклучи на НАТО? Дали Украина би ги повлечела своите сили од Донбас?“ Ова е прв пат да се спомене тоа – рече Зеленски во соопштението објавено од неговиот кабинет во саботата.

За рускиот претседател Владимир Путин , членството на Украина во НАТО е црвена линија. Ова, згора на тоа, се наведува како една од причините за започнување целосна инвазија на Украина во 2022 година. Зеленски го повтори ставот на Киев, а тоа е дека тие не се подготвени да отстапат територија. Но, доколку Украина добие сеопфатен пакет, вклучувајќи безбедносни гаранции, право на силна и добро финансирана украинска армија и средства за обнова на земјата, прашањето ќе биде ставено на референдум, рече Зеленски.

Според Институтот за проучување на војната (ISW), предлогот на САД во врска со евентуалното членство на Киев во НАТО е имплицитно отфрлање на руските барања за запирање на проширувањето на алијансата и реформирање на европската безбедносна архитектура.

Може ли Украина да ѝ предаде територија на Русија со договор?

Специјализираниот портал за меѓународно право Diplomacyandlaw.com истакнува дека наводната идеја за размена на Донбас за членство на Киев во НАТО не е конечен договор – како што е наведено, фактот дека за време на преговорите било покренато прашање не значи дека Вашингтон презентирал официјален мировен предлог, го обезбедил договорот на алијансата или ја добил согласноста од Москва.

Меѓународното право им дозволува на државите да ги менуваат своите граници преку законски и доброволни договори. Сепак, тоа не признава стекнување територија со нелегална употреба на сила, а договор склучен под воена принуда може да биде ништовен.
Украинскиот Устав предвидува дополнителни ограничувања кога станува збор за промени на територијата, додека за прием во НАТО е потребна едногласна согласност од постојните членки на Алијансата.

Ниту еден од овие услови не може да се исполни само со билатерален договор меѓу Вашингтон и Киев .

Разликата помеѓу повлекувањето на украинските сили од Донбас и законскиот трансфер на суверенитетот над областа е клучна:

Военото повлекување не мора да значи признавање на руските територијални претензии.

Формалното отстапување на територија би имало многу различни последици, особено додека руските сили продолжуваат да ја окупираат украинската територија и бараат отстапки за да се стави крај на војната.

Можат ли странските сили да преговараат за Украина без Украина?

Иако Зеленски навести дека детален договор со безбедносни гаранции би можел да му биде презентиран на украинското општество на разгледување, тој исто така посочи дека секој евентуален договор би го исклучил формалното признавање на окупираните украински територии како руски. Затоа, Украина би можела да разгледа предлози поврзани со распоредување на војската или контрола врз територијата, без да прифати пренос на суверенитетот.

Оваа разлика станува особено важна кога се разгледува дали странските сили можат да преговараат за мировен договор во кој ќе биде вклучена Украина без нејзина согласност, се вели во порталот.

Американското посредништво може да ги олесни преговорите, но САД не можат да располагаат со украинска територија. Секој договор што би ги променил меѓународно признатите граници на Украина би барал учество на самата Украина и нејзина правно важечка согласност.

Спорна територија

Донбас е источноукраински регион кој се состои од регионите Донецк и Луганск. Иако Русија тврди дека има суверенитет над двата, тоа не го менува нивниот меѓународен правен статус – односно дека тие се дел од Украина.

Според извештајот на ISW, украинските сили контролираат околу 20,12% од Донецк и 0,38% од Луганск. Овие бројки претставуваат проценка на ситуацијата на тие делови од фронтот, а не единствена проценка на вкупната површина на Донбас, истакнува ISW во извештај од 11 ноември.

Евентуалното повлекување од делови од Донбас под украинска контрола не би нужно барало од Киев да го признае рускиот суверенитет над веќе окупираните територии. Ниту, пак, без дополнителен договор, руските претензии во однос на другите украински региони би биле решени, пишува Diplomacyandlaw.com.

Под кои услови Украина може да отстапи територија?

Меѓународното право не наметнува апсолутна забрана за државите да ги менуваат своите граници. Територијалните промени можат да се спроведат преку договори склучени на мирен начин и во согласност со меѓународното право. Ваквите аранжмани се разликуваат од стекнувањето територија наметната со агресија, според порталот.

Но, дури и ако договорот е во согласност со меѓународното договорно право, тој сепак ќе мора да ги исполни уставните барања на Украина. Зеленски нема неограничено лично овластување да ја префрли територијата на државата. Одлуката на претседателот не може самостојно да ги замени процедурите предвидени со украинскиот закон.

А што е со НАТО?

Предложената размена се соочува со институционална пречка независна од украинското законодавство: САД не можат независно да одлучуваат за приемот на Украина во НАТО во име на целиот сојуз.

Член 10 од Северноатлантскиот договор предвидува дека постојните членки можат, со едногласна согласност, да поканат друга европска земја што ги исполнува условите да им се придружи.

Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, во јуни изјави дека во моментов нема едногласна поддршка за полноправно членство на Украина.

Што ако Украина се повлече без да го признае рускиот суверенитет?

Украина , во принцип, би можела да се согласи да ги премести своите сили или да воспостави линија за прекин на огнот без да го признае рускиот суверенитет над територијата опфатена со договорот. Практичниот исход би можел да биде промена во воената контрола врз областа, додека Украина сè уште би го задржала своето меѓународно правно право на територијата.

Но, таков договор не мора нужно да го реши територијалниот спор.

Формалното признавање би имало различни последици. Доколку Украина се согласи спорната територија да стане суверена руска, според
Diplomacyandlaw.com , таков договор би се обидел да го промени правниот статус на територијата што е меѓународно признаена како дел од Украина.

YouTube Video Thumbnail

Најнови вести