Што ако научниците со децении ги испитувале погрешните клетки? Речиси сè што знаеме денес за функционирањето на мозокот се базира на проучувањето на невроните – клетки кои примаат, обработуваат и пренесуваат информации преку нервниот систем. Благодарение на нив, се објаснуваат процесите на учење, меморија, донесување одлуки и појава на свест. Сепак, сè поголем број истражувања укажуваат на можноста дека невроните можеби не се единствените клучни играчи во оваа приказна.
Вниманието на научниците сè повеќе се насочува кон астроцитите, вид мозочни клетки кои долго време се сметаа за помагачи на нервниот систем. Новите истражувања сугерираат дека тие би можеле да имаат многу позначајна улога во функционирањето на мозокот отколку што се веруваше претходно, па дури и да учествуваат во процесите што ја обликуваат меморијата, однесувањето, емоциите и свеста, според „Популарна механика“ .
Астроцитите припаѓаат на група клетки познати како глија. Нивното име доаѓа од грчкиот збор за ѕвезда, поради карактеристичниот облик што наликува на разгранета ѕвезда. Иако биле откриени уште во 19 век, во поголемиот дел од историјата на невронауката тие се сметале за еден вид „одржувачки персонал“ на мозокот. Нивната задача, според разбирањето во тоа време, била да им обезбедат хранливи материи на невроните, да ги отстранат отпадните производи и да одржат стабилни услови неопходни за функционирање на нервниот систем.
Таквата слика почна да се менува дури во последните децении. Како што методите за проучување на мозокот стануваа понапредни, истражувачите открија дека астроцитите не се пасивни клетки кои само ја поддржуваат работата на невроните. Напротив, се покажа дека тие активно учествуваат во комуникацијата во мозокот и можат да влијаат на начинот на кој невроните разменуваат информации.
Ова откритие ги наведе некои научници да ги наречат астроцитите „темна материја на мозокот“. Исто како што астрономите знаат дека темната материја постои иако не можат директно да ја видат, така и астроцитите долго време се присутни во мозокот, но нивната вистинска улога останала скриена од науката.
Една од причините зошто астроцитите се толку интересни е нивната извонредна поврзаност со остатокот од нервниот систем. За разлика од невроните, кои најчесто комуницираат преку единечни синапси, еден астроцит може да биде поврзан со огромен број невронски врски истовремено. Проценките покажуваат дека еден астроцит може да влијае на стотици илјади синапси, давајќи му можност да координира активности на многу пошироко ниво отколку што се сметаше претходно.
Оваа способност доведе до едно од најинтересните прашања на модерната невронаука – дали е можно астроцитите да учествуваат во складирањето на информации?
Во текот на децениите истражувања, повеќето модели на човечката меморија се базираа на претпоставката дека сеќавањата се складираат во промени во врските меѓу невроните. Сепак, некои научници веруваат дека самите невронски врски можеби не се доволни за да се објасни огромниот капацитет на човечкиот мозок.
Човечкиот мозок е способен да складира неверојатни количини на информации во текот на целиот живот. Иако секојдневно стекнуваме нови искуства, учиме нови факти и создаваме нови сеќавања, мозокот успева да ги организира сите овие податоци со релативно мала потрошувачка на енергија. Прашањето како е ова можно е еден од најголемите нерешени проблеми на модерната невронаука.
Затоа истражувањето на научниците од МИТ, кои предложија модел според кој астроцитите би можеле да играат многу поактивна улога во процесот на меморија, предизвика голем интерес. Според нивната хипотеза, информациите можеби не се складираат само во невронски мрежи, туку и во сложени интеракции помеѓу невроните и астроцитите.
Доколку оваа идеја се покаже како точна, таа би можела значително да го промени сегашното разбирање за тоа како мозокот ги обработува и складира информациите.
Сепак, меморијата не е единствената област каде што астроцитите го привлекуваат вниманието на истражувачите. Сè повеќе студии укажуваат на нивната можна улога во регулирањето на емоциите, вниманието и однесувањето.
Научниците откриле дека овие клетки учествуваат во процеси поврзани со будноста и фокусирањето на вниманието. Некои истражувања сугерираат дека хемиските сигнали што влијаат на учењето и концентрацијата не дејствуваат исклучиво на невроните, туку постигнуваат значаен дел од својот ефект преку астроцитите.
Ваквите резултати доведоа до преиспитување на еден од основните принципи на невронауката – идејата дека невроните се единствените клетки кои активно учествуваат во обработката на информации.
Покрај тоа, студиите врз животни покажаа дека промените во активноста на астроцитите можат да влијаат на реакциите поврзани со страв, стрес и донесување одлуки. Иако се потребни повеќе истражувања, сè повеќе докази укажуваат дека овие клетки имаат многу посложена функција отколку што се сметаше претходно.
Нивната важност станува особено очигледна во проучувањето на невролошките болести. Астроцитите сега се испитуваат во врска со Алцхајмеровата болест, Паркинсоновата болест, епилепсијата и други нарушувања на нервниот систем. Научниците се обидуваат да утврдат дали промените во нивното функционирање можат да придонесат за појава на болести или да влијаат на нивниот тек.
Доколку идните истражувања потврдат дека астроцитите играат централна улога во регулирањето на мозочните функции, тие би можеле да станат една од најважните цели за нови терапевтски пристапи.
Сепак, истражувачите предупредуваат дека многу прашања сè уште остануваат отворени. Сè уште не е сосема јасно до кој степен астроцитите учествуваат во процесите на размислување, свест и меморија, ниту пак точно како соработуваат со невроните. Сепак, она што изгледаше како маргинална тема пред само неколку децении, сега станува една од највозбудливите области на модерната невронаука.
Затоа многу научници веруваат дека идните истражувања на астроцитите би можеле да го променат начинот на кој го разбираме човечкиот мозок. Доколку се покаже дека овие клетки играат поважна улога во обработката и складирањето информации отколку што се претпоставува во моментов, може да се покаже дека приказната за човечкиот ум никогаш не била само приказна за неврони. Можеби астроцитите, долго занемарени и потценети, се едни од најважните парчиња од сложувалката што објаснува како се појавуваат мислите, сеќавањата и свеста.
