Според Си-Ен-Ен, иранската и американската војска се подготвувале за операција насочена кон заземање на центарот Фордоу, кој содржи залихи на високо збогатен ураниум, поради што иранската страна ги уништила влезовите и поставила мини.
Во последните недели, Иран драматично ги засили напорите за запечатување на своите залихи од ураниум блиску до степен за бомби, намерно уривајќи тунели и поставувајќи експлозивни мини на влезовите, според пет извори на Си-Ен-Ен запознаени со американските разузнавачки служби.
Добивањето околу половина тон високо збогатен ураниум сега е многу потешко, поопасно и одзема многу време отколку што беше пред само еден месец, кога претседателот Доналд Трамп јавно сигнализираше дека може да ѝ нареди на американската војска да го заплени, велат извори.
Новите ирански утврдувања додаваат уште еден слој на сложеност на предложениот договор на администрацијата на Трамп со Техеран за отстранување и уништување на ураниумот, потег што покренува прашања за тоа кој ќе ја преземе опасната задача за негово ископување.
Дипломатската мисија на Иран во Обединетите нации не одговори веднаш на барањето за коментар, а Белата куќа не одговори веднаш на прашањата на Си-Ен-Ен.
Трамп постојано изјавуваше дека обезбедувањето на овој материјал е приоритет за САД во тековните преговори за завршување на војната и повторно отворање на Ормутскиот теснец, кој Иран ефикасно го затвори.
И според висок функционер на администрацијата кој ги информираше новинарите во петокот, двете страни се приближуваат кон договор што би барал од Иран да го предаде збогатениот ураниум на САД. Материјалот би бил уништен на лице место, а потоа изнесен од земјата, тврди функционерот.
Сепак, американските и иранските претставници понудија спротивставени верзии за рамковниот договор, а неговите точни услови остануваат нејасни. Наводниот текст на нацрт-договорот беше протечен во полуофицијална иранска новинска агенција во петокот, предизвикувајќи лута реакција од Трамп на социјалните медиуми.
Дури и за самите Иранци, велат неколку извори, отстранувањето на збогатениот материјал сега би било тешко и опасно. Ова би барало тешка опрема за ископување и напори за деминирање – и тешки и ризични.
„Доколку ова известување е точно, тоа дефинитивно би го комплицирало обновувањето на високо збогатен ураниум (HEU)“, рече Скот Рокер, кој ја водеше Канцеларијата за отстранување на нуклеарен материјал на Националната администрација за нуклеарна безбедност (NNSA) од 2017 до 2021 година.
Тоа би можело да му даде можност на Иран да ги прикрие своите напори да ги исполни своите обврски.
Доколку преговарачите „бараат од Иран да ги донесе сите залихи на централна локација за верификација и на крајот да го отстрани или осиромаши материјалот“, тоа би го префрлило товарот врз Техеран да истапи и да „обезбеди целосен инвентар“ на збогатен ураниум, рече Рокер.
Но, „во ова сценарио, би се грижел дека Иран би тврдел дека дел од високо збогатениот ураниум е недостапен“, рече Рокер. „Нема да имаме целосна доверба дека Иран не би можел да го задржи пристапот до тој материјал во одреден момент во иднина“.
Меѓународната заедница верува дека поголемиот дел од залихите се наоѓаат во срушени тунели во нуклеарниот комплекс Исфахан во централен Иран, додека дел од материјалот се чува на други локации.
Кон средината на мај, војската беше подготвена да започне операција за запленување на нуклеарниот материјал, но на крајот оцени дека ризикот е превисок, како што претходно објави Си-Ен-Ен.
Сепак, оттогаш, Иран само дополнително ги идентификуваше локациите каде што се верува дека неговиот високо збогатен ураниум е закопан под земја.
Трамп претходно ја призна опасната природа на присилното отстранување на ураниум и изрази скептицизам за време на мајското појавување на „Фокс њуз“ дека Иранците некогаш ќе можат да пристапат и да извлечат закопан нуклеарен материјал без американските разузнавачки служби да го откријат.
„Точно знаеме што се случува“, му рече Трамп на водителот на Фокс, Шон Ханити, за локацијата. „Никој дури ни не ѝ се приближи.“
Сепак, со јавното дискутирање за ураниумот како потенцијална цел, забележаа двата извори, претседателот можеби му дал на Иран поттик подобро да ги заштити своите средства.
Сега, дури и ако договорот меѓу Техеран и Вашингтон биде потпишан во текот на следната недела, се очекуваат дополнителни технички преговори за да се прецизираат деталите за иднината на нуклеарната програма на Иран.
Отстранувањето на ураниумот од земјата веројатно ќе бара распоредување на специјализиран мобилен објект за ураниум, организиран во рамките на Националната администрација за нуклеарна безбедност во Националната лабораторија Оук Риџ во Тенеси. Си-Ен-Ен претходно објави дека врвните американски преговарачи Џаред Кушнер и Стив Виткоф ја посетиле лабораторијата претходно овој месец.
Но, дури и на најдобрите светски експерти за отстранување на нуклеарен материјал би им требало значително време за да ја завршат својата задача – Трамп им рече на новинарите претходно овој месец дека отстранувањето ќе трае најмалку две недели.
