Министерот за одбрана на Република Кипар, Василис Палмас, изјави дека новиот воен договор меѓу Грција и Израел за развој на одбранбениот систем „Ахиловиот штит“ им обезбедува заштита на Грција, Израел и Кипар од заедничката безбедносна закана што ја претставува Турција.
Зборувајќи на маргините на церемонијата за идните кадети на воените академии во Грција, Палмас објасни дека договорот е резултат на билатерална соработка и консултации на високо политичко ниво. Израел и Грција потпишаа договор за одбрана вреден три милијарди евра (3,5 милијарди долари), според кој Израел ќе развие повеќеслоен систем за воздушна одбрана за потребите на сеопфатната модернизација на грчката армија.
Запрашан за значењето на овој договор за Кипар, Палмас истакна дека сите три земји се соочуваат со ист ризик, директно именувајќи ја Турција како извор на заканата.
„Кипар се соочува со окупација веќе 52 години, додека Грција се соочува со кршење на својот воздушен и поморски простор и кршење на меѓународното право. Од друга страна, Израел има и свои предизвици во односите со Турција“, изјави Палмас.
Тој додаде дека Грција, Израел и Кипар имаат силни политички врски и развиена воена соработка на неколку нивоа. Ова, тврди тој, им овозможува ефикасно да се координираат и да најдат заеднички синергии со цел зајакнување на безбедноста во поширокиот регион и заштита на територијалниот интегритет и суверенитет на сите три земји.
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху претходно го нарече овој одбранбен договор „еден од најголемите во историјата на државата Израел“, поврзувајќи го директно со трилатералното партнерство што овие земји го развиваат во текот на изминатата деценија.
Одбраната на Кипар веќе се потпира на израелска технологија бидејќи го користи системот за воздушна одбрана „Барак МХ“, а неодамна беше одобрена и купувањето на четири системи против дронови од типот „Кентаврос“, кои се произведуваат во Грција.
Источномедитеранското партнерство и корените на регионалното ривалство
Трилатералниот сојуз меѓу Грција, Кипар и Израел почна интензивно да се обликува во раните 2010-ти, стимулиран од значајни геополитички и енергетски промени во регионот на Источниот Медитеран.
Историски гледано, Турција и Израел одржувале блиски воени и дипломатски односи, но пресвртница се случила во 2010 година по инцидентот со флотилата „Мави Мармара“, кога израелските сили пресретнале турски брод што носел хуманитарна помош за Газа. Овој настан довел до длабока дипломатска криза меѓу Анкара и Тел Авив, принудувајќи го Израел да бара нови стабилни партнери во источниот Медитеран.
Паралелно, тензиите меѓу Грција, Кипар и Турција траат со децении, чии корени влечат од турската воена интервенција на Кипар во 1974 година. По државниот удар во Никозија поддржан од грчката воена хунта, турските сили ја окупираа северната третина од островот, што резултираше со трајна поделба на Кипар и воспоставување на самопрогласената Турска Република Северен Кипар, признаена само од Анкара. Дополнително, Атина и Анкара со децении водат спорови околу разграничувањето на егејскиот воздушен простор, континенталниот гребен и правата за експлоатација.
Откривањето на обемни наоѓалишта на природен гас во левантинскиот басен (полињата Левијатан, Тамар и Афродита) даде дополнителен импулс за зближување на овие три земји. Промоцијата на поморската доктрина „Сина татковина“ (Мави Ватан) од страна на Турција, со која Анкара полага право на широки морски зони во Медитеранот, ги поттикна Грција, Кипар и Израел да се вклучат во стратешки сојузи, вклучувајќи редовни заеднички воени вежби, размена на разузнавачки информации и набавка на напредна воена опрема.
