Во петокот, администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп воведе санкции врз Меѓународниот кривичен суд (МКС), само неколку часа откако Нобеловата награда за мир ѝ беше доделена на Нави Пилај, поранешна судијка на тој суд. Со овој потег, Вашингтон влезе во дипломатски конфликт со своите европски сојузници, пренесува Ројтерс.
Администрацијата на Трамп долго време е непријателски настроена кон судот, кој беше основан во 2002 година за гонење на воени злосторства, злосторства против човештвото и геноцид. Претходно, веќе воведе санкции врз своите обвинители и судии. Новите мерки одат многу подалеку, бидејќи би можеле да ги казнат и компаниите што обезбедуваат услуги на самиот суд.
„Претседателот Трамп никогаш нема да дозволи Меѓународниот кривичен суд да ги гони Американците. Затоа денес Соединетите Американски Држави воведуваат санкции врз Меѓународниот кривичен суд. Ќе ги забраниме трансакциите со овој отпаднички суд, ќе ги намалиме неговите ресурси и ќе го онеспособиме“, изјави американскиот државен секретар Марко Рубио во изјава објавена од Ројтерс.
Заменик-обвинителката на МКС, Назат Шамим Кан, за Ројтерс изјави дека санкциите „мора да бидат осудени“.
„Санкциите имаат за цел да го поткопаат владеењето на правото на меѓународно ниво и работата што ја врши независна судска институција. Нашата работа ќе продолжи во сите ситуации, истраги и гонења“, рече Кан.
Вашингтон претходно го критикуваше МКС за налозите за апсење на израелски функционери, вклучувајќи го и премиерот Бенјамин Нетанјаху. Критиките се однесуваа и на претходната истрага за постапките на американските војници во Авганистан, за која судот вели дека повеќе не е приоритет.
Судот има 125 земји-членки, вклучувајќи ги сите земји од Европската Унија и сите членки на НАТО, освен САД и Турција.
Нави Пилај е јужноафриканска адвокатка и беше судија во Жалбениот совет на МКС од 2003 до 2008 година. Нобеловиот комитет во своето образложение наведе дека со изборот на Пилај сака да испрати потсетник во време кога судиите и институциите на меѓународното право се изложени на политички напади.
„Меѓународен правен систем во кој воените злосторници се сметаат за одговорни, а жртвите на злоупотреба добиваат правда е предуслов за мирен свет“, рече комитетот.
Вашингтон веднаш одобри одредени исклучоци. Кратко по објавувањето на санкциите, Министерството за финансии на САД издаде четири општи лиценци. Тие дозволуваат некои трансакции поврзани со телекомуникации, софтвер и пензии на МКС, како и трансакции поврзани со притвореници во суд.
Како по правило, американските санкции им забрануваат на сите компании со седиште во САД каква било соработка со санкционираната организација. Поради ова, банките затвораат сметки, осигурителните компании раскинуваат полиси, а софтверските компании ја прекинуваат соработката.
Трамп воведе целни санкции против судски службеници за време на неговиот прв мандат, но администрацијата на Џо Бајден ги откажа. Новите санкции беа објавени од Вашингтон само неколку дена по враќањето на Трамп во Белата куќа во јануари 2025 година.
МКС со месеци се подготвуваше за можноста за санкции против самиот суд. Тие ги префрлија официјалните компјутери од софтвер на „Мајкрософт“ на алтернативи со отворен код и направија нови аранжмани за банкарски услуги и здравствено осигурување. Секретарот на судот, Освалдо Завала Гилер, претходно оваа недела ја повика ЕУ да биде подготвена да го активира таканаречениот „механизам за блокирање“. Овој механизам овозможува заштита на европските земји од екстратериторијалните ефекти на санкциите.
Рубио изјави дека САД ги одложиле санкциите со надеж дека МКС и државите потписнички на Римскиот статут ќе ги отстранат американските загрижености, но дека тоа не се случило.
„Или МКС ќе престане да упатува закани, или ќе го укинеме МКС. Очекуваме нашите сојузници, од кои многумина се членови на МКС и се потпираат на американски војници за своја одбрана, да го совладаат судот“, рече Рубио.
Тој додаде дека санкциите се дизајнирани да им дадат можност на земјите-членки да преговараат и да понудат решение.
„Доколку овие напори не вродат со плод, ќе продолжиме да се прилагодуваме соодветно“, рече Рубио.
