Врховниот лидер на Иран, Моџтаба Хамнеи, издаде директива да не се испраќа ураниумот на Иран ни приближно доволно за производство на нуклеарно оружје во странство, соопштија двајца високи ирански извори, со што дополнително се зацврстува ставот на Техеран во врска со едно од главните барања на САД во мировните преговори.
Наредбата на ајатолахот Моџтаба Хамнеи би можела дополнително да го фрустрира американскиот претседател Доналд Трамп и да ги комплицира преговорите за прекин на американско-израелската војна против Иран.
Израелски претставници изјавија за Ројтерс дека Трамп го уверил Израел дека залихите на високо збогатен ураниум на Иран, потребни за производство на атомска бомба, ќе бидат преместени од Иран и дека секој мировен договор мора да содржи одредба за тоа.
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави дека нема да смета дека војната е завршена сè додека збогатениот ураниум не се отстрани од Иран, сè додека Техеран не ја прекине поддршката за милициите и сè додека не се елиминираат неговите балистички ракетни капацитети.
„Директивата на врховниот лидер и консензусот во рамките на естаблишментот е дека резервите на збогатен ураниум не смеат да ја напуштат земјата“, рече еден од двајцата ирански извори, кои зборуваа под услов на анонимност поради чувствителноста на темата.
Според извори, високи ирански претставници веруваат дека испраќањето материјали во странство би ја направило земјата поранлива на идните напади од страна на Соединетите Американски Држави и Израел. Хамнеи го има последниот збор за најважните државни прашања.
Белата куќа и иранското Министерство за надворешни работи не одговорија на барањата за коментар.
Во војната што започна со нападите на САД и Израел врз Иран на 28 февруари, во моментов е на сила кревко примирје. После тоа, Иран ги нападна земјите од Персискиот Залив кои се домаќини на американски воени бази, додека во Либан избувнаа судири меѓу Израел и сојузникот на Иран, Хезболах.
Сепак, не е постигнат значаен напредок во мировните напори, додека американската блокада на иранските пристаништа и контролата на Техеран врз Ормутскиот теснец, клучен глобален пат за снабдување со нафта, дополнително ги комплицираат преговорите со посредство на Пакистан.
Двајца високи ирански извори изјавија дека постои длабока недоверба во Иран и верување дека паузата во непријателствата е всушност тактичка измама од страна на Вашингтон, насочена кон создавање чувство на безбедност пред евентуалното продолжување на воздушните напади.
Главниот мировен преговарач на Иран, Мохамед Бакер Калибаф, во средата изјави дека „отворените и тајни потези на непријателот“ покажуваат дека Американците подготвуваат нови напади.
Трамп во средата изјави дека САД се подготвени да извршат нови напади врз Техеран доколку Иран не се согласи на мировен договор, но наговести дека Вашингтон можеби ќе почека неколку дена за да „ги добие вистинските одговори“.
Двете страни почнаа да ги намалуваат некои разлики, велат изворите, но остануваат длабоки несогласувања околу нуклеарната програма на Иран, вклучително и судбината на неговите залихи од збогатен ураниум и барањето на Техеран да му го признае правото да збогатува ураниум.
Иранските претставници постојано нагласуваат дека приоритет на Техеран е траен крај на војната и добивање веродостојни гаранции дека САД и Израел нема да извршат нови напади.
Само по такви гаранции, велат тие, Иран би бил подготвен за детални преговори за својата нуклеарна програма. Техеран долго време негираше дека се стреми да развие нуклеарна бомба.
Се верува дека Израел поседува нуклеарен арсенал, но земјата никогаш не потврдила ниту негирала дека има нуклеарно оружје, одржувајќи таканаречена политика на двосмисленост по ова прашање со децении.
Пред војната, Иран сигнализираше дека е подготвен да испрати половина од своите залихи ураниум збогатен до 60 проценти, многу повисоко ниво од потребното за цивилни цели.
Сепак, извори велат дека овој став се променил по повторените закани на Трамп за напад врз Иран.
Израелски претставници за Ројтерс изјавија дека сè уште не е јасно дали Трамп ќе одлучи да го започне нападот и дали ќе му даде зелено светло на Израел да продолжи со операциите. Техеран се закани со катастрофален одговор доколку биде нападнат.
Сепак, еден извор рече дека постојат „функционални формули“ за решавање на проблемот.
„Постојат решенија како што е разредување на залихите под надзор на Меѓународната агенција за атомска енергија“, рече еден од иранските извори.
Меѓународната агенција за атомска енергија проценува дека Иран имал 440,9 килограми ураниум збогатен до 60 проценти кога Израел и САД ги нападнаа нуклеарните постројки на Иран во јуни 2025 година. Не е познато колку од овој материјал ги преживеал нападите.
Директорот на МААЕ, Рафаел Гроси, во март изјави дека она што останало од залихите е „главно“ складирано во комплекс од тунели во нуклеарниот објект Исфахан и дека агенцијата верува дека таму се наоѓаат малку повеќе од 200 килограми. МААЕ, исто така, верува дека дел од нив се наоѓа во големиот нуклеарен комплекс во Натанц, каде што Иран има два објекти за збогатување ураниум.
Иран тврди дека му е потребен дел од високо збогатениот ураниум за медицински цели и за истражувачки реактор во Техеран кој користи релативно мали количини ураниум збогатен до околу 20 проценти.
