Хрватска испрати документ до земјите-членки на Европската Унија и до канцелариите на претседателот на Европската комисија и претседателот на Европскиот совет во кој детално го објаснува својот став за пристапувањето на Црна Гора во Европската Унија и осумте барања што Подгорица треба да ги исполни за да добие зелено светло од Загреб, пишува Index.hr.
„Овие барања се ограничени, јасно дефинирани и остварливи“, се наведува во документот, со порака дека Хрватска се обидува да го олесни пристапувањето на Црна Гора, а не да го попречи. Како што се додава, опипливиот напредок во решавањето на овие прашања би ѝ овозможил на Хрватска да го поддржи завршувањето на преговорите за пристапување на Црна Гора и, на крајот, ратификацијата на Договорот за пристапување.
Загреб наведува дека е потребно да се решат неколку отворени прашања што произлегуваат од учеството на Црна Гора во воената агресија против Хрватска.
„Хрватска искрено сака да ја сврти страницата на ова болно поглавје од нашата заедничка историја и да изгради односи ориентирани кон иднината со Црна Гора. Сепак, меѓусебната доверба и вистинското и трајно помирување не можат да се изградат без решавање на овие прашања“, се наведува во документот.
Се додава дека „неочекуваните еднострани потези на црногорските власти“ повторно ги разгореа историските тензии и ги затегнаа билатералните односи, со што се доведува во прашање широката политичка поддршка за пристапувањето на Црна Гора во Хрватска.
На крајот на 2023 година, Хрватска ѝ испрати на Црна Гора неофицијален документ со отворени прашања, кој беше доставен и до сите членки на ЕУ и до Европската комисија. И покрај дипломатскиот ангажман што следеше, до денес ниту едно од прашањата не е решено. Шест барања се однесуваат на поглавје 23 (Судство и фундаментални права), а две на поглавје 31 (Надворешна, безбедносна и одбранбена политика).
Камп Морињ и базен во Котор
Првото барање се однесува на надомест на штета за хрватските државјани притворени во логорот Морињ, каде што повеќе од 300 хрватски цивили и воени затвореници биле притворени од октомври 1991 до август 1992 година.
Второто барање се однесува на спомен-плочата поставена во 2022 година во поранешниот логор. Хрватска бара таа да остане трајно видлива, бидејќи околу неа е поставена метална рамка за подвижен панел, кој може да се покрие и открие само за време на официјалните комеморации. Недолго по поставувањето на плочата, двајца црногорски министри вклучени во иницијативата поврзана со Морињ беа разрешени, а третиот поднесе оставка во знак на протест.
Третото барање е преименување на општинскиот базен во Котор, кој го носи името на ватерполистот Зоран Гопчевиќ, поранешен чувар во кампот Морињ. Поради ова, хрватските клубови одбиваат да играат во тој базен, а хрватската репрезентација се закани дека ќе го бојкотира Суперфиналето на Светското првенство во 2025 година, што беше избегнато со преместување на натпреварите во Будва.
Исчезнати лица, воени злосторства и имот
Четвртото барање бара целосна соработка од црногорските институции во утврдувањето на судбината на 14 хрватски државјани кои исчезнаа на почетокот на 1990-тите, вклучително и размена на информации, продолжување на работата на надлежните комисии и пристап до сите архиви.
Петтото барање се однесува на гонење на лицата одговорни за воени злосторства, вклучувајќи ги и оние под командна одговорност, за кои досега не е донесена пресуда. Во случајот Морињ, четворица припадници на Југословенската народна армија (ЈНА) беа законски осудени на вкупно 12 години затвор, но пресудите не ги вклучуваа злосторствата против притворените цивили.
Шестото барање се однесува на имотни спорови од почетокот на 1990-тите, вклучувајќи 51 семејство од Тиват и други од Бока Котор, чии барања не се решени и покрај конечните пресуди или долгите судски постапки. Загреб предупредува дека имотот им е вратен на некои поранешни сопственици, претежно членови на албанското малцинство, што го покренува прашањето за нееднаков третман.
Бродот „Јадран“ и границата
Во своето седмо барање, Хрватска бара враќање на бродот за обука „Јадран“, кој бил стациониран во Сплит пред распадот на Југославија, а во Црна Гора бил во 1991 година исклучиво за поправки. Загреб верува дека бродот му припаѓа според Договорот за прашањата за сукцесија од 2001 година. Во документот, исто така, се наведува дека Црна Гора задржува воена опрема од поранешна Југославија запленета од Хрватска, чија вредност се проценува на 2,7 милијарди долари.
Осмото барање се однесува на продолжување на дијалогот за демаркација. Хрватска очекува Црна Гора да потврди почитување на поранешната меѓурепубликанска копнена граница, во согласност со принципот „uti possidetis juris“ потврден од Бадентеровата комисија. Според документот, експертите утврдиле дека отстапувањата на терен не надминуваат 220 метри и дека тие можат да се решат за време на демаркацијата по потпишувањето на договорот за копнената граница. После тоа, Хрватска би била подготвена да свикува редовни состаноци на комисиите за демаркација на море, без да поставува рокови.
