Некои соперништва произлегуваат од војна, некои од неправеден третман, но има и такви што произлегуваат од понижувачки прием. Односот меѓу Иран и Обединетите Арапски Емирати спаѓа токму во оваа втора категорија.
Тоа е приказна за земја која е родена со трн во око, само два дена пред официјално да постои. Рана што ниту нафтата, ниту стаклените облакодери, ниту дипломатијата не успеаја да ја залечат. Половина век, односите меѓу нив беа како минско поле – полни со меѓусебни обвинувања, скриени закани и лажна учтивост, секогаш предодредени да експлодираат, пишува „марка“ .
Ова се случи во март 2026 година, кога Обединетите Арапски Емирати ја затворија својата амбасада во Техеран по ракетните и беспилотните летала напади од страна на Иранската револуционерна гарда на нивна територија, ставајќи крај на деценискиот потиснат гнев.
Но, за да ја разбереме суштината на овој конфликт, мора да се вратиме во ноември 1971 година. Британците ги пакуваа своите куфери и го напуштаа Персискиот Залив, објавува „Телеграф“.
Крајбрежните шеици се подготвуваа да се обединат и да создадат нова држава, но само три мали точки на картата останаа на масата: островите Абу Муса, Голем Тунб и Мал Тунб. Иран со години тврдеше дека се под нивна управа, додека Емиратите тврдеа дека се под Шарџа.
Да, тие беа само три карпи, но три карпи што ја чуваа портата кон светот: Ормутскиот теснец. Иран не чекаше на прославата на создавањето на Емиратите. Два дена пред официјалното раѓање на Емиратите, шахот ги испрати своите трупи, го крена знамето и ги држеше под контрола. Немаше војна, бидејќи Емиратите сè уште не постоеја како држава. Тоа беше свршен чин.
Од тој ден, за Техеран, островите се „неразделен дел од иранската територија“; за Абу Даби, тие се горчлив потсетник дека неговиот северен сосед дури и не го почитувал неговиот извод од матичната книга на родените.
Ова е една од најстарите рани во Персискиот Залив и повремено се појавува повторно. Во 2025 година, Европската Унија и Советот за соработка на земјите од Персискиот Залив (GCC) ја поддржаа позицијата на Емиратите, нарекувајќи ја „иранска окупација“.
Техеран реагираше со суптилност на чекан: меѓународниот советник на Врховниот лидер започна жесток напад на обвинувања, обвинувајќи ги Емиратите за „повторување на колонијалните претензии“ и предупредувајќи дека трпението на Иран „не е неограничено“. Патем, еден официјален ден беше посветен на „вратените“ острови.
Во оваа игра, не е во прашање само суверенитетот над три карпи, туку и контролата врз стратешкиот центар низ кој минува една петтина од светската нафта. Тие се важни не поради нивната големина, туку поради нивната прецизна локација на влезот во Ормутскиот теснец.
Кој и да ги контролира островите, ја контролира и портата. За Иран, нивното губење би ја компромитирало доминацијата над неговата најстратешка енклава; за Обединетите Арапски Емирати, нивното враќање би го консолидирало националниот идентитет и би ја зајакнало својата позиција како главен играч во Персискиот Залив.
Географијата објаснува само половина од проблемот. Другата половина е политичка. Емиратите поминаа години трансформирајќи се од мала и релативно дискретна земја во амбициозен регионален играч, со воени операции во Јемен, поморски бази на Африканскиот Рог и дипломатија што комбинира пристаништа, инвестиции и борбени авиони Ф-35.
Иран го гледа сето ова како мрежа дизајнирана да опколи, задржи и, кога ќе дојде време, да нападне. Во меѓувреме, Емиратите го гледаат Иран како сила што поддржува вооружени милиции само на еден лет од Дубаи.
И покрај обвинувањата за шпионажа, поморска саботажа, сајбер напади и посреднички војни, нивото на недоверба меѓу нив остана непроменето, дури и во релативно мирните години.
Војната во 2026 година беше последната капка што ја прелеа чашата. Иран ги обвини ОАЕ дека дозволиле американски напади да се случат од нивна територија. ОАЕ ги негираше сите обвиненија, како што правеше цела деценија.
Иранскиот одговор беше суров. Револуционерната гарда лансираше беспилотни летала и ракети против цели во Емиратите, вклучувајќи области во близина на воени бази и критична инфраструктура. Ова го принуди Абу Даби да ја затвори својата амбасада и да ги прекине дипломатските односи.
За неколку дена, иранската војска директно им се закани на Емиратите со напад врз Рас ал-Хаима доколку „понатамошна агресија“ дојде од територијата на Емиратите, поточно истакнувајќи ги островите Абу Муса и Гранд Тунб како апсолутни црвени линии.
Ништо од ова не е ново. Ново е чувството дека односот е целосно нарушен. Емиратите повеќе не веруваат дека можат да се натпреваруваат со Иран само преку економијата и луксузниот туризам, додека Иран повеќе не е подготвен да толерира Дубаи да служи како финансиска платформа за неговата дијаспора. Во меѓувреме, Абу Даби се приближува сè повеќе до Вашингтон и Израел.
Она што некогаш беше долгогодишен територијален спор, избувна во директен судир помеѓу две визии за земјата: едната револуционерна и опсадена; другата прагматична и експанзионистичка. Едната фокусирана на минатото; другата опседната со иднината.
Можеби затоа, кога ќе стивне сегашната војна, ќе се вратиме на фотографиите од насмеани министри, зрели изјави и „конструктивни“ состаноци.
Но, под сето ова ќе останат трите острови што го започнаа сè, Ормутскиот теснец што труе сè и студената омраза што го надживеа самото постоење на Емиратите. Ова се случува кога една земја е основана со понижувачки очекувања: таа никогаш не се заборава.
