Кина ја засилува својата дипломатска офанзива околу војната со Иран, излегувајќи со предлог од пет точки со Пакистан, собирајќи поддршка од земјите од Заливот и спротивставувајќи се на предлогот на Обединетите нации за употреба на каква било форма на сила неопходна за отворање на Ормутскиот теснец.
Ова е најновиот обид на Пекинг да преземе позначајна улога во глобалните односи, иако може да се покаже како повеќе реторика отколку суштина, со оглед на тоа што САД се чини дека не се заинтересирани за напорите на Кина.
„Војната со Иран е приоритет за сите земји во и надвор од регионот. Тоа е можност што Кина нема да ја пропушти да ја демонстрира својата лидерска позиција и дипломатска иницијатива“, смета Сун Јун, директор на програмата за Кина во Центарот Стимсон, тинк-тенк со седиште во Вашингтон.
Дени Расел, поранешен висок американски дипломат, ја опиша кинеската дипломатија како „перформативна“ и го спореди нејзиниот предлог од пет точки за завршување на војната со Иран со нејзиниот план од 12 точки за Украина во 2023 година, за кој вели дека бил „полн со клишеа, но никогаш не бил имплементиран“.
„Кинеската нарација е дека додека Вашингтон е неодговорен, агресивен и невнимателен кон трошоците за другите, Кина е принципиелен и одговорен поборник за мир“, рече Расел, сега истакнат соработник во Институтот за политика на азиското општество.
Тој вели дека „она што го гледаме од Кина е порака, а не медијација“.
Кина „неуморно работи за мир“ од почетокот на војната, изјави Лиу Пенгју, портпарол на кинеската амбасада во Вашингтон.
Администрацијата на Доналд Трамп, според американските претставници, покажува мал ентузијазам за можноста за кинеско посредништво.
САД се разочарани од напорите за посредништво од трети страни и имаат мала желба да го подигнат меѓународниот углед на Кина или да ѝ дадат шанса да си ја преземе заслугата за каков било успех на Блискиот Исток, изјавија тројца американски претставници, кои зборуваа под услов на анонимност бидејќи не биле овластени јавно да дискутираат за можни дипломатски опции.
Еден од функционерите го опиша ставот на администрацијата за заедничката кинеско-пакистанска иницијатива како „агностички“, ниту поддржувачки, ниту отфрлувачки, но сите тројца нагласија дека тоа би можело да се промени ако Трамп се вклучи пред планираниот самит со кинескиот претседател Си Џинпинг.
Исто така, постои дополнителен поттик за Пекинг да види како војната се смирува пред Трамп да отпатува во Кина кон средината на мај. Повикувајќи се на обврските што произлегуваат од војната, Трамп веќе ја одложи посетата првично закажана за крајот на март.
„Нема гаранција дека Трамп можеби нема повторно да го одложи своето патување во Кина ако избувне војна“, рече Сан.
Војната влезе во голема ескалација во петокот кога Иран собори два американски воени авиони, први откако започна конфликтот пред пет недели. Трамп изјави за NBC News дека тоа нема да влијае на преговорите со Иран, само неколку дена откако во обраќањето до нацијата изјави дека САД „го поразиле и целосно го уништиле Иран“.
Засега, Кина е повеќе заштитена од нарушувања во Ормутскиот теснец отколку другите земји, бидејќи ги диверзифицира своите извори на енергија и ја намали зависноста од фосилни горива.
Кина се потпира на Иран за околу 13 проценти од своите потреби за увоз на нафта, а Пекинг соработува со Техеран за да им дозволи на бродовите под кинеско знаме да минуваат низ овој клучен морски пат, каде што иранскиот притисок ги зголеми цените на енергијата. Кина, исто така, одржува големи стратешки резерви на нафта.
Иако се позиционираше да ги ублажи краткорочните шокови, аналитичарите предупредуваат дека Пекинг е загрижен за долготрајна војна и има интерес да се обиде да помогне во нејзиното завршување.
„Ескалацијата на конфликтот ќе почне да им штети на интересите на Кина. Бидејќи моделот на раст на Кина е толку ориентиран кон извоз, продолжените енергетски шокови и прекини во поморскиот транспорт ќе значат повисоки трошоци за влезни материјали и послаба глобална побарувачка, дополнително оштетувајќи ја нејзината ранлива економија“, рече Расел.
Освен што не сака долга војна, Кина „ја користи можноста да сугерира дека помага во смирувањето на кризата предизвикана од Америка, особено затоа што недостатокот на промислена стратегија на администрацијата на Трамп за ограничување на последиците станува сè поочигледен“, рече Али Вајн, виш советник за истражување и застапување во Меѓународната кризна група, специјализирана за односите меѓу САД и Кина.
По избувнувањето на војната, кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји разговараше со колегите од Русија, Оман, Иран, Франција, Израел, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати. Тој му рече на Иран дека Кина го цени пријателството со Техеран, го повика Израел да ги прекине воените операции и ја изрази подготвеноста на Пекинг да игра улога во потрагата по мир.
Минатата недела, Ванг беше домаќин на својот пакистански колега во Пекинг за да се договорат за заеднички предлог од пет точки, кој повикува на прекин на непријателствата и повторно отворање на теснецот.
Според Лиу Пенгју, Ванг имал повеќе од 20 телефонски разговори со министрите за надворешни работи од регионот, а специјалниот пратеник посетил неколку земји со цел да промовира мир и да ги намали тензиите.
Ванг, исто така, побара поддршка за кинескиот план од шефицата на европската дипломатија, Каја Калас, велејќи ѝ дека предлогот претставува „широк меѓународен консензус“, соопшти кинеското Министерство за надворешни работи. Тој му рече на саудискиот министер за надворешни работи, принцот Фајсал бин Фархан, дека запирањето на борбите е најитно прашање.
Тој, исто така, оваа недела разговараше со министерот за надворешни работи на Бахреин, Абдулатиф бин Рашид Ал Зајани, за да објасни зошто Кина се спротивставува на предлогот на Бахреин во Обединетите нации да се дозволи употреба на воена сила за отворање на Ормутскиот теснец. Ванг рече дека активностите на Советот за безбедност на ОН треба да придонесат за смирување на тензиите, „а не да поддржуваат нелегални воени потези, а камоли да додаваат масло на огнот“.
Кина и Русија тврдат дека САД или други земји би можеле да го користат механизмот санкциониран од ОН за да ја ескалираат смртоносната војна, според дипломат на ОН.
Двете земји моментално имаат помалку итна потреба целосно да го отворат теснецот. Додека Кина можеше да плати за премин на некои од своите бродови, Русија профитира од високата цена на нафтата, нејзиниот главен извозен производ.
Обидувајќи се да избегне вето, Бахреин значително го ублажи својот предлог, така што сега предвидува овластување само за одбранбени – но не и за офанзивни – акции за да се обезбеди безбедно минување на бродовите низ теснецот. Гласањето беше одложено до следната недела.
Кина верува дека е потребен прекин на огнот за да се реши проблемот во теснецот. Но, нејзиниот заеднички план со Пакистан наиде на претежно молчење во Вашингтон.
Еден од американските претставници рече дека планот е тешко да се оцени бидејќи повеќе личи на нејасен повик за почитување на меѓународното право, важноста на дипломатијата и улогата на ОН, отколку на конкретен пат кон мир.
