Ирак и Пакистан постигнаа договори со Иран за транспорт на нафта и течен природен гас од Заливот, според пет извори запознаени со ситуацијата, што ја демонстрира способноста на Техеран да ги контролира енергетските текови низ Ормутскиот теснец.
Американско-израелската војна со Иран значително го намали извозот на енергија од регионот, кој вообичаено обезбедува 20 проценти од светските залихи на сурова нафта и течен природен гас (LNG). САД ги блокираат иранските пристаништа во последните недели. Иако Иран првично се обиде да го запре сообраќајот низ теснецот, таа позиција сега се менува, изјави Клаудио Штојер од Оксфордскиот институт за енергетски студии.
„Иран се префрли од блокирање на Ормутскиот теснец на контрола на пристапот до него… Ормутскиот теснец повеќе не е неутрална транзитна рута, туку контролиран коридор“, рече тој.
Со оглед на тоа што поголемиот дел од извозот на сурова нафта од Ирак поминува низ овој теснец, Ирак е меѓу земјите најтешко погодени од неговото затворање. Пакистан, кој се обидува да посредува во конфликтот, е исто така во голема мера зависен од увозот на енергија од Заливот и се соочува со нагло зголемување на трошоците за гориво.
Како дел од претходно необјавен договор меѓу Багдад и Техеран, Ирак обезбеди безбеден премин за два многу големи танкери за сурова нафта, секој со околу два милиони барели, кои поминаа низ теснецот во неделата. Ирак сега работи на обезбедување иранско одобрение за дополнителни премини, изјави за Ројтерс функционер на ирачкото министерство за нафта запознаен со првичниот договор и тековните преговори, додека владата се стреми да ги заштити приходите од нафта кои сочинуваат 95 проценти од државниот буџет.
„Ирак е близок сојузник на Иран и секое влошување на ирачката економија би им наштетило и на економските интереси на Иран во таа земја“, рече функционерот.
Друг функционер од ирачкото министерство за нафта и извор од бродарската индустрија, исто така, ги потврдија разговорите со Техеран. Сите извори побараа анонимност бидејќи не се овластени да зборуваат на оваа тема.
Портпаролот на ирачката влада не одговори веднаш на барањето на Ројтерс за коментар.
Слично на тоа, два танкери натоварени со катарски течен природен гас пловат кон Пакистан по посебен билатерален договор меѓу Исламабад и Техеран, изјавија за Ројтерс два индустриски извори запознаени со договорот, исто така барајќи анонимност.
Пакистан добиваше околу 10 пратки на течен природен гас месечно пред војната, а сега мора да ја задоволи високата летна побарувачка на електрична енергија за ладење.
Изворите велат дека ниту Ирак ниту Пакистан не извршиле директни плаќања на Иран или на Иранската револуционерна гарда (ИРГЦ) во врска со овие премини.
Катар не бил директно вклучен во билатералните договори, но однапред ги информирал САД за испораките во Пакистан, велат истите извори.
Пакистанските министерства за енергетика и информации не одговорија веднаш на барањата за коментар, ниту пак Министерството за надворешни работи на Катар.
Други земји, исто така, истражуваат слични договори, според извори запознаени со разговорите, бидејќи растечките трошоци за енергија и прекините во снабдувањето особено силно ги погодуваат азиските економии.
„Како што повеќе влади стануваат подготвени да склучуваат договори со Иран за премин, постои ризик од нормализирање на идејата дека Иран трајно го контролира Ормутскиот теснец“, рече Саул Кавоник, директор за истражување во консултантската компанија MST Marquee.
Пред војната, околу 3.000 бродови минувале низ Ормуз месечно. Според податоците за превозот, тој сообраќај сега изнесува само околу пет проценти од тоа ниво.
Немирите ја зголемија цената на суровата нафта од типот Брент за повеќе од 50 проценти откако започна конфликтот кон крајот на февруари. Цените на течниот природен гас (ЛНГ) во Европа и Азија се зголемија за приближно 35 до 50 проценти.
Иран тврди дека сака да ја задржи контролата врз теснецот дури и по војната. Како дел од секој договор, тој бара воени репарации, укинување на санкциите и пристап до замрзнатите средства, услови што американскиот претседател Доналд Трамп ги нарече „глупости“, со што се уништуваат надежите за постигнување договор за прекин на конфликтот.
Во меѓувреме, Иран ја формализира својата контрола врз теснецот, велат извори од индустријата. Иран побара од Ирак да достави документација за секој танкер за да се овозможи транзит низ однапред одредени морски патишта под надзор на поморските сили на Иран, изјави функционер на ирачкото министерство за нафта.
Специјализирани тимови во ирачкото министерство им доставуваат на иранските власти детални информации за секој брод, вклучувајќи дестинација, информации за транспорт, сопственост и спецификации за товарот, со цел да се избегнат инциденти.
Пакистански извор запознаен со преговорите за премин на бродовите изјави дека имало одредени тешкотии во процесот.
„ИРГК понекогаш ги менува правилата на средина од процесот, па затоа е тешко сè да се одржи во ред, но ние работиме на тоа“, рече тој.
