„Доколку кој било брод се обиде да го премине теснецот без наша дозвола… или надвор од одредената рута, тој е одговорен за какви било последици.“
Предупредувањето беше емитувано во четврток од страна на Иранската револуционерна гарда до бродовите што минуваат низ Ормускиот теснец, виталната рута за превоз на нафта што се појавува како еден од најголемите тестови за договорот меѓу Иран и САД за завршување на нивната војна.
Само неколку часа подоцна, контејнерскиот брод „Евер Лавли“ под знамето на Сингапур беше погоден од ирански дрон, изјави американски функционер за Си-Ен-Ен.
Нападот, прв врз брод од потпишувањето на пактот, беше опишан од претседателот Доналд Трамп во петокот како „неодговорно кршење на Договорот за примирје“.
Како одмазда, американската војска во петокот изврши напади врз ирански воени цели околу Ормутскиот теснец. Сепак, американски функционер ја намали можноста за ескалација по нападите, изјавувајќи за Си-Ен-Ен дека тие не одразуваат враќање на големите борбени операции, барем засега.
Револуционерната гарда соопшти дека ги гаѓала американските воени позиции во регионот како одговор на нападите во петокот, објави иранската државна телевизија Прес ТВ.
Американската војска не ги потврди ваквите напади.
Бахреин пријави напади со ирански беспилотни летала врз негова територија рано наутро во саботата, но целта сè уште не е јасна.
Договорот за прекин на огнот предвидува дека Иран ќе вложи „најдобри напори“ за да обезбеди безбедно поминување на комерцијалниот превоз низ Ормутскиот теснец, низ кој патува една петтина од светските залихи на нафта и течен природен гас. Обезбедувањето непречен транзит беше главната отстапка на Иран кон САД.
Но, за Иран, повторното отворање на теснецот не значи откажување од контролата врз него.
Во еден формулиран член од договорот се вели дека Иран и Оман ќе работат заедно за „да го одредат идното управување“ со водниот пат, ефикасно давајќи му на Техеран формална улога во неговото управување.
Додека преговорите со САД продолжуваат, нападот од четврток е сигнал дека Иран планира да ги наметне своите услови за теснецот, одлучувајќи каде и кога бродовите можат да поминат.
Револуционерната гарда ги осуди рутите што не се одобрени од Техеран како „неприфатливи“, „целосно опасни“ и „забранети“, повикувајќи ги сите бродови да се координираат исклучиво со нивната морнарица за да се обезбеди безбеден премин.
Во меѓувреме, новоформираната иранска Управа за Персискиот Залив (PGSA) издаде правила со кои се бара од бродовите да пополнат формулар за овластување преку е-пошта во замена за „Гаранција за безбеден премин“ што вклучува осигурување.
Во тесниот поморски коридор сега се појавија три различни бродски линии, при што различни власти се натпреваруваат да го организираат транзитот на десетици бродови низ водниот пат.
Јужната рута поминува низ оманските води; втората рута, која се користела пред војната, поминува низ средината на теснецот; а третата рута подалеку на север е контролирана од Иран. Ова ги остава операторите на бродови со тежок избор за тоа која рута да ја следат.
„Сето ова е многу збунувачко за безбедната пловидба во тие води“, рече Димитрис Манијатис, извршен директор на консултантската куќа за поморски ризици „Марикс“, додавајќи дека „сегашната средина е исклучително опасна“.
Недостатокот на јасност за тоа кој пат да се следи ги комплицира напорите за враќање на трговијата по водните патишта на нивоата од пред војната.
Она за што можеби се согласиле лидерите на Иран и САД не се одразува на море, велат бродските компании.
Конкурентните коридори ги оставија збунети, принудувајќи ги да се движат не само низ опасни води – соочувајќи се со закани од поморски мини, воздушни дронови и патролни чамци на Револуционерната гарда – туку и низ сложените политички струи низ теснецот.
Доколку бродовите изберат неирански рути, тие ризикуваат да бидат нападнати. Доколку ги почитуваат барањата на Револуционерната гарда и ја користат иранската рута, тие се плашат од ризикот од западни санкции доколку договорот не успее.
„Глобалната бродска индустрија сака да избегне работа со Иранците бидејќи постои страв дека би можеле да ризикуваат санкции од САД во иднина“, рече Манијатис од Мариск, додавајќи дека „луѓето се многу претпазливи кон сегашната американска администрација бидејќи претходно објавија дека секое плаќање патарини на иранскиот режим може да биде причина за санкции од САД“.
Иран првично бараше надомест за преминот, но оттогаш изјави дека нема веднаш да воведе тарифи. Наместо тоа, планира да наплаќа такси за поморски услуги и да воведе нов еколошки данок на бродовите, потег што предизвика незадоволство кај арапските сојузници на САД, кои извезуваат нафта.
