Во екот на летото, атмосферата во светските финансиски метрополи беше оптимистичка.
Водени од револуцијата на вештачката интелигенција (ВИ), американската берза достигна нов рекорден максимум, бидејќи инвеститорите веруваа дека масовниот бран инвестиции ќе го надмине негативното влијание на војната со Иран.
Но сега, предупредувачките светла „трепкаат црвено“.
Додека борбите на Блискиот Исток се интензивираат без јасни знаци за разврска, финансиските пазари повторно се зафатени од превирања.
Забавувањето ја загрозува „трката во вооружување“ во областа на вештачката интелигенција, а многу нестабилната ситуација на пазарот на државен долг ја зголемува загриженоста.
Пред неколку дена, трошоците за задолжување на американската влада се искачија на највисоко ниво од 2007 година, предизвикувајќи бранувачки ефекти врз финансиите на домаќинствата, бизнисите и другите влади низ целиот свет.
И постојат стравувања дека војната на Доналд Трамп поттикнува повисоки нивоа на инфлација.
Плановите на претседателот за даноци и трошоци – кои го креваат нивото на долг на Вашингтон над 40 трилиони долари (околу 35 трилиони евра) – исто така ги загрижуваат инвеститорите.
Но, бидејќи глобалната цена на нафтата скокна над 100 долари за барел поттикнува силен продажен притисок на пазарот на обврзници, дали акциите би можеле да бидат следните што ќе претрпат моментален и длабок пад?
„Ова се турбулентни времиња“, напиша Алберт Едвардс, висок аналитичар во француската инвестициска банка Société Générale, во белешката до клиентите.
„Главната загриженост и за инвеститорите и за креаторите на политиките е до кој степен сегашниот шок на цената на нафтата ќе се прошири на глобалната економија и дали тоа ќе бара значително повисоки каматни стапки, што би можело да предизвика рецесија.“
Познат по своите песимистички предвидувања, Едвардс верува дека се создаваат услови за финансиска криза.
Загриженоста дека војната со Иран би можела да ја поттикне инфлацијата е толку голема што Федералните резерви на САД постапија спротивно на ставот на Трамп оваа недела, зголемувајќи ги каматните стапки за прв пат од 2023 година, според статија во „Гардијан“ , според „Телеграф“.
Бидејќи домаќинствата и бизнисите се соочуваат со притисок од растечките сметки за енергија и високите цени на горивата, централните банки во други земји исто така преземаат мерки.
Финансиските пазари предвидуваат дека Банката на Англија ќе ги зголеми каматните стапки четири пати пред крајот на следната година, иако оваа недела одлучи да ги задржи трошоците за позајмување непроменети.
Европската централна банка ги зголеми каматните стапки пред неколку дена, истакнувајќи го ударот што еврозоната го трпи од ескалацијата на конфликтот, додека Банката на Јапонија во петокот ја зголеми својата клучна каматна стапка на највисоко ниво во последните 31 година.
Логиката зад ова е дека зголемените трошоци за задолжување ќе извршат притисок врз економијата, ограничувајќи ја можноста високите краткорочни нивоа на инфлација да станат хронични.
Сепак, ова ќе ги погоди семејствата и бизнисите кои веќе се соочуваат со криза на трошоците за живот.
Губењето на работните места веројатно ќе се зголеми, што ќе ги зголеми предизвиците за владите кои веќе се заглавени во долгови.
Историски гледано, рецесиите во САД се случувале во просек околу 3 до 3,5 години по првото зголемување на каматните стапки, според пресметките на Џим Рид од Дојче банк.
Пазарите имаат тенденција да паѓаат, или дури и да „се уриваат“, пред да започне рецесијата, и честопати почнуваат да се опоравуваат пред економијата да се опорави.
Сепак, главната загриженост на инвеститорите е дека главната надеж за економско закрепнување – Вештачката интелигенција (ВИ) – би можела да се покаже како неуспех, поради стравувањата дека таа поттикнала „џиновски меур“ на американската берза.
Нагласувајќи ги предизвиците, студијата на Fathom Consulting покажува дека за бумот на вештачката интелигенција (ВИ) вреден повеќе трилиони долари да генерира профит, продажбата поврзана со ВИ од технолошките компании учеснички ќе треба да порасне за помеѓу 600 и 800 милијарди долари во рок од две години.
Но, во клима на тензии, каде што трпението на инвеститорите се повеќе се тестира, консултантската фирма проценува дека постои 30% веројатност дека „меурот“ на вештачката интелигенција ќе пукне следната година.
Брајан Дејвидсон, економист во фирмата, изјави: „И покрај импресивниот напредок во технологиите за вештачка интелигенција во последниве години, економската логика зад сегашниот бум во капиталните расходи не е точна“.
„Да, неодамнешните достигнувања во вештачката интелигенција можат да донесат огромни зголемувања на продуктивноста; сепак, продажбата на модели на вештачка интелигенција би требало да расте за стотици милијарди долари годишно во текот на следните две години за да се оправда тековното трошење. Таквиот раст се чини малку веројатен.“
И инвеститорите се очигледно загрижени, објавува „Гардијан“.
Повеќе од 1.000 инвеститори се пријавија за аналитички повик спроведен од „Џефрис“ на тема „Предупредувања за исчезнувањето на вештачката интелигенција“, додека раководителите од најголемите технолошки компании во светот повикаа на забавување на „неодговорниот“ развој.
Ситуацијата има паралели со „дотком пропаста од 2000 година“, кога многу интернет компании кои беа промовирани како следната голема работа нагло паднаа во вредност.
Ова беше потсетник дека дури и ако технологијата е револуционерна, инвеститорите сè уште можат да ги изгубат своите пари ако прерано финансираат премногу инфраструктура.
„Потребна беше една деценија или повеќе за побарувачката да го достигне чекорот со инфраструктурата поставена во британскиот канал и железница и американските телекомуникации и бумот на оптичките мрежи – и многу инвеститори никогаш не го вратија својот капитал“, се сеќава Адријан Кокс од истражувачкиот тим на Дојче банк.
Во меѓувреме, се истакнува во статијата, големите планови за трошење објавени од компаниите за вештачка интелигенција предизвикуваат загриженост дека тие можеби едноставно позајмуваат премногу.
Една фирма со амбициозни планови за вештачка интелигенција е Oracle, продавачот на софтвер за бази на податоци.
Акциите на Oracle скокнаа пред една година откако објавија „договор за cloud computing“ со OpenAI, компанијата зад ChatGPT.
Сепак, тие оттогаш се преполовија бидејќи инвеститорите се загрижени дека „Оракл“ може да позајми премногу за да финансира центри за податоци.
Компаниите за вештачка интелигенција позајмуваат повеќе
Статијата на „Гардијан“ исто така истакнува дека постојат и други знаци на „зголемен стрес“ на кредитните пазари, објавува „Телеграф“.
Според него, Банката на Англија ова лето објави дека разликата помеѓу „поризичниот високоприносен“ долг и „побезбедниот“ долг се проширила од почетокот на војната во Иран, што укажува дека инвеститорите се повнимателни во држењето „поризични долгови“.
Државните обврзници беа масовно распродадени во последните недели, а овој пад на цените ја зголемува стапката на поврат на суверениот долг.
Овие повисоки приноси од обврзници го прават поседувањето акции помалку привлечно; инвеститорот има помал поттик да купува акции (кои се поризични) отколку обврзниците, кои се сметаат за побезбедни.
Сепак, и покрај превирањата, сè уште постои надеж дека може да се избегне колапс, вклучително и оптимизам дека пазарите го преценуваат ризикот од инфлација што произлегува од војната во Иран.
„Голем пад би барал активирање. Понатамошната геополитичка нестабилност би можела да биде катализатор, но долго време тврдевме дека влијанието на геополитичките шокови врз економската активност е преценето“, напишаа аналитичарите од „Оксфорд економикс“ во белешка до клиентите.
„Повторното зголемување на инфлацијата и зголемувањето на каматните стапки од страна на Федералните резерви (ФЕД) и другите централни банки се уште еден можен фактор. Сепак, нашиот став за инфлацијата е помалку алармантен; сметаме дека пазарните очекувања го преувеличуваат ризикот од понатамошно затегнување на монетарната политика.“
За многу инвеститори, забавувањето на „френетичните инвестиции“ во вештачка интелигенција (ВИ) би послужило како заштита од ризик.
Сепак, се истакнува во статијата, постојат знаци дека вештачката интелигенција почнува да го поттикнува економскиот раст. Американската економија забележа пораст на растот на продуктивноста, додека вештачката интелигенција е исто така меѓу причините зошто економијата на Велика Британија ги надмина очекувањата да расте со најбрзо темпо во Г7 во првата половина од оваа година.
Таквиот пресврт во продуктивноста би можел да им помогне на компаниите со многу високи цени на акциите да почнат да ги оправдуваат своите проценки.
Сепак, тоа е игра со висок влог во време на интензивна глобална нестабилност.
„Дали мислам дека постои значителна доза на реалност во тоа чудо на продуктивност во вештачката интелигенција? Да“, изјави оваа недела за LBC Енди Халдејн, поранешен главен економист на Банката на Англија.
Сепак, тој предупреди дека ситуацијата е кревка.
„Не мислам дека ќе има моментален „колапс“, како дот-ком балонот. Но, можам ли да замислам „постепен пад“ – што нема да ја урне светската економија, туку ќе ја забави? Да, би можел.“
