Доналд Трамп го отфрли најновиот предлог на Иран за прекин на конфликтот и повторно отворање на Ормутскиот теснец; според експертите, американскиот претседател верува дека Вашингтон има повеќе да добие со чекање отколку со прифаќање на условите на Техеран во овој момент.
„Го отфрлам нивниот предлог“, им рече Трамп на новинарите во саботата, тврдејќи дека Иран бара договор затоа што „лошо губи“, објавува „Телеграф“.
„Тие сакаат да постигнат договор и мислам дека тоа е во ред. И јас би сакал да склучам договор. Но, тој договор не би бил прифатлив“, рече Трамп.
Во неделата, иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, изјави дека Техеран ја видел првичната реакција на Трамп на неговиот предлог, но сè уште не добил одговор преку посредници.
Во неодамнешните дипломатски напори, Катар одигра посредничка улога во разговорите меѓу Иран и САД, на маргините на состанокот на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк.
Седумдневниот предлог на Иран вклучуваше укинување на поморската блокада на иранските пристаништа од страна на Вашингтон, укинување на санкциите за продажба на иранска нафта, деблокирање на замрзнатите ирански средства (проценети на 12 милијарди долари) и почитување на поширок регионален договор за прекин на огнот, вклучително и во Либан и Јемен.
Потоа Иран повторно ќе го отвори Ормутскиот теснец и ќе започне преговори со Вашингтон за конечен договор.
Најновите предлози се слични на јунскиот меморандум за разбирање (MoU) потпишан од двете земји.
Сепак, меморандумот пропадна минатиот месец поради несогласувања околу условите на договорот, што доведе до ескалација на нападите, особено во и околу Ормутскиот теснец, кој во суштина останува под иранска блокада.
Според експертите, одбивањето на Трамп сугерира дека, иако двете страни продолжуваат јавно да ја држат вратата отворена за дипломатија, тие сè уште остануваат далеку од своите ставови по прашањето кој треба да направи први отстапки.
„Пресметката на Трамп изгледа прилично јасна. Тој верува дека комбинацијата од поморска блокада и економска изолација го притиска Иран толку силно што најновиот предлог на Техеран е знак на слабост, а не понуда што Вашингтон треба да ја искористи“, изјави за Ал Џезира Андреас Криг, вонреден професор на Кингс колеџ во Лондон.
Неговиот јавен аргумент дека Иран „лошо губи“ е важен бидејќи сугерира дека тој мисли дека времето ја подобрува преговарачката позиција на САД, рече Криг.
Зошто Трамп мисли дека може да почека?
Клучен дел од пресметката на Трамп се чини дека е верувањето дека економскиот притисок врз Иран сè уште не го достигнал својот врв или крај.
Администрацијата на Трамп го засили економскиот притисок врз Техеран, заострувајќи ја поморската блокада, воведувајќи санкции насочени кон иранските приходи од нафта и заканувајќи се со секундарни санкции врз земјите што соработуваат со Техеран.
Минатата недела, САД воведоа санкции врз иранскиот воздухопловен сектор, со што ги запреа летовите. Ова се случи неколку недели откако американскиот секретар за финансии, Скот Бесент, објави кампања за економски притисок врз Иран, ветувајќи дека ќе ги таргетира финансиските интереси на Техеран низ целиот свет.
Ричард Вајц, виш нерезидентен соработник на Колеџот за одбрана на НАТО, за Ал Џезира изјави дека Белата куќа можеби верува оти може „да почека малку и да обезбеди подобри услови“.
Во Вашингтон, исто така, постои загриженост за редоследот на чекорите предложени од Иран, рече тој.
Затоа, Вајц рече дека Вашингтон можеби смета на „економски притисок со текот на времето за да ја принуди иранската влада да направи повеќе отстапки“.
„Ова е она што се случи, можеби, пред една деценија, што доведе до нуклеарниот договор со Иран од 2015 година, откако иранската влада одлучи дека треба да ги укине економските санкции во замена за отстапки во врска со нејзината нуклеарна програма“, додаде тој.
Затоа, можно е „да видиме ист тип на размена во наредните месеци“.
Иран може да го натера Трамп да „плати“
Сепак, чекањето на договор носи и значителен политички ризик за американскиот претседател, велат експертите, бидејќи неговата Републиканска партија би можела да ги изгуби ноемвриските среднорочни избори.
Неодамнешната анкета на Ројтерс/Ипсос од август покажа дека 63 проценти од Американците се противат на војната меѓу САД и Израел против Иран, додека 31 процент ја поддржуваат. Зголемувањето на трошоците за гориво и транспорт, исто така, би можело да ги зголеми пошироките загрижености за трошоците за живот пред изборите.
Проблемот за Трамп е што времето не само што го зголемува притисокот врз Иран, рече Криг.
„Опасноста лежи во фактот дека времето работи во двата правци“, забележа тој.
Како што се приближуваат среднорочните избори, Трамп не сака да изгледа како да ја укинува блокадата, да ги укинува санкциите за нафта и да ги деблокира иранските средства само за да го врати пристапот до водниот пат што самиот Иран го блокираше, рече Криг.
„Но, секоја дополнителна недела значи и повисоки цени на енергијата, континуирана воена изложеност и зголемен притисок врз партнерите од Заливот“, додаде тој.
Де факто блокадата на Ормутскиот теснец го прекина протокот на нафта и гас од земјите од Заливот, кои зависат од извозот на енергија за финансирање на своите буџети.
Сепак, Иран може да одлучи „да го натера Трамп да плати за отфрлањето на предлогот и за зголемениот економски притисок што го доживува земјата“.
Републиканската партија не се справува добро на анкетите и голем број нејзини кандидати се „дистанцираат“ од Трамп, истакна тој.
Анкетите покажаа дека републиканците би можеле да го изгубат тесното мнозинство во Конгресот на САД.
Не се само Иранците под сериозен економски притисок поради поморската блокада на САД и тековните санкции; „тука е и администрацијата на Трамп“, рече Елмасри.
Очекувањето на Трамп за повеќе отстапки од Иран може да има спротивен ефект
Трамп „сака Техеран повторно да го отвори Хормуз без Вашингтон да ја плати целосната економска и политичка цена што Иран моментално ја бара“, рече Криг.
„Опасноста лежи во фактот што тој ги меша иранските страдања со подготвеноста на Иран да капитулира. Тоа не е исто“, додаде тој.
Иран е очигледно под притисок. Криг рече дека санкциите и блокадите имаат сериозен ефект („гризечки“) и токму затоа на Техеран му е потребен договор.
Но, дополнителниот притисок не мора нужно да донесе дополнителни отстапки. Наместо тоа, Иран би можел да ги зголеми трошоците за конфликт за своите противници, рече Криг, вклучувајќи ги и дејствијата во Ормутскиот теснец, против регионалната инфраструктура и потенцијално во Баб ал-Мандеб, уште еден теснец помеѓу Јемен и Африканскиот рог.
Во последните недели, стратешката тежина на Баб ал-Мандеб значително се зголеми, бидејќи бунтовниците Хути – кои се поддржани од Иран – ја проширија својата контрола врз крајбрежјето на Црвеното Море на Јемен.
Овој напредок ефикасно им даде на Хутите неограничен пристап до овој тесен морски премин; загрижувачки развој на настаните за глобалниот превоз, со оглед на историјата на групата да напаѓа бродови – вклучувајќи ги и оние поврзани со Израел – во знак на солидарност со Палестинците во Газа.
Хутите веќе прогласија поморска блокада на саудиските бродови во Црвеното Море, кое Ријад почна да го користи како алтернативна бродска рута покрај Ормуз за извоз на нафта.
„Значи, ова би можело да им се врати како бумеранг. Трамп мисли дека часовникот на Иран отчукува побрзо од американскиот. Техеран мисли спротивното: дека Катар, Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, глобалните енергетски пазари и, на крајот на краиштата, самиот Трамп, имаат помала толеранција за продолжени прекини отколку што Иран има за економски санкции“, предупреди Криг.
Рос Харисон, виш соработник во Институтот за Блискиот Исток, исто така за Ал Џезира изјави дека Техеран сега можеби е „помалку загрижен за претерување со својот став отколку за негово потценување“.
Според Харисон, Техеран сега го смета ризикот од ескалација за помалку скап отколку предвремено прифаќање на нешто или покажување подготвеност за компромис, особено по реакцијата на Вашингтон на предлогот.
Во интервју за Ал Џезира емитувано во саботата, иранскиот претседател Масуд Пезешкијан изјави дека неговата земја повеќе не им верува на преговорите со Вашингтон, откако претходните рунди разговори беа придружени со напади проследени со санкции.
„Не ѝ веруваме на американската страна и не знаеме врз основа на што може да се постигне договор со неа“, рече Пезешкијан.
Техеран „силно“ се потпира на времето
Американскиот аналитичар Харисон забележа дека Техеран веројатно „воопшто не е изненаден“ од отфрлањето на Трамп и ја гледа понудата делумно како начин да им покаже на Иранците и на американската јавност дека земјата останува подготвена да преговара.
Експертите велат дека Техеран разбира дека американскиот претседател бара излез што може да го претстави како победа.
„Иран во голема мера се потпира на времето… Неговата стратегија е да го одржува притисокот доволно висок за на крајот да се врати на преговорите, а воедно да го направи тој излез сè поскап“, рече Криг.
„Иранската пресметка е во основа: Не му го давајте договорот на Трамп бесплатно, кога можеби ќе му биде најпотребен за неколку недели или месеци“, додаде тој.
Харисон рече дека иранската понуда е „гест на добра волја“, наменет да ја демонстрира подготвеноста на Иран да преговара и со домашната публика и со американската јавност.
Според Криг, „продолжувањето“ на конфликтот бил „најверојатниот исход“.
„Двете страни имаат потреба од договор, но во моментов двете сметаат дека чекањето ќе го подобри договорот што на крајот ќе го постигнат“, додаде тој.
