Стресот обично се поврзува со негативни последици по здравјето, но неговата улога во функционирањето на мозокот е посложена отколку што изгледа.
Ново истражување покажа дека кортизолот, хормон кој се ослободува за време на стресни ситуации, може да влијае на тоа кои настани подобро ги паметиме.
Научниците открија дека кортизолот го менува начинот на кој мозочните мрежи поврзани со емоциите и меморијата комуницираат едни со други, што би можело да објасни зошто некои емоционално интензивни искуства остануваат во нашите сеќавања подолго од други, пишува Popular Mechanics .
Не секој стрес е штетен
Кога мозокот ќе препознае закана, тој предизвикува краткорочен биолошки одговор познат како „бори се или бегај“. Телото може да се справи со ваквите епизоди ако по нив следи период на одмор, како што е квалитетен сон. Проблемот се јавува кај хроничниот стрес, кој може да трае со месеци или години и често е штетен.
Сепак, краткотрајниот стрес може да ја подобри меморијата благодарение на кортизолот. Научниците и претходно знаеја за врската помеѓу кортизолот и меморијата, а тим од Универзитетот Јеил во САД сега истражуваше зошто некои сеќавања бледнеат, додека други остануваат трајно запишани.
„Стресот силно влијае на учењето и меморијата. Потоа мозокот дава приоритет на обработката на емоционално наелектризирани информации кои се клучни за преживување, додека игнорира неутрална содржина“, објаснија истражувачите во студија објавена во списанието Science Advances.
Тие додадоа дека овие придобивки се поврзани со зголемено ниво на хормони на стрес.
Како се создаваат емотивните спомени?
Емоционалните сеќавања се формираат во два чекора. Мозокот прво го означува настанот како емоционално значаен, а потоа го кодира за долгорочно складирање, за да може подоцна да се потсети. Кортизолот влијае на двата процеса. Кога нешто емоционално значајно се случува под стрес, мозокот ги пренасочува ресурсите кон обработка на тој настан, што ја менува активноста низ цела мрежа на неврони.
Претходните истражувања покажаа дека кортизолот може да ги засили ефектите на невроните поврзани со возбудата. Интересно е што самото високо возбудување може да ја ослабне меморијата, но во комбинација со стрес може да ја подобри. Мозокот, исто така, користи различни невронски мрежи за емоционални и неутрални спомени, а кортизолот може да го промени начинот на кој овие мрежи комуницираат едни со други.
Методологија на истражување
Тим од Јеил спроведе експеримент за да утврди како кортизолот влијае на силата и трајноста на сеќавањата. На учесниците им беше дадена или таблета хидрокортизон, фармацевтска форма на кортизол или плацебо. Потоа тие гледаа серија слики со потенцијално емоционална содржина, додека апарат за функционална магнетна резонанца (fMRI) ја снимеше нивната мозочна активност.
Учесниците ги оцениле своите чувства за секоја слика. Бидејќи fMRI го следи протокот на крв и нивото на кислород, истражувачите можеле да видат кои слики најсилно ги активираат деловите од мозокот одговорни за емоционалните реакции. Следниот ден, биле тестирани колку добро се сеќаваат на секоја слика, по што експериментот бил повторен.
Што открија скенирањата на мозокот?
Со анализа на скенирања на мозокот, научниците проучувале кои делови од мозокот се поврзани со емоционалните реакции на учесниците и нивната способност да ги запомнат прикажаните слики. Тие откриле дека кортизолот влијае на двата вида мозочни мрежи, но на различни начини.
Како што учесниците формираа нови сеќавања, кортизолот ја зголеми и стабилизираше активноста на мозочните мрежи поврзани со емоционалната возбуда. Ова особено важи за фронтопариеталната мрежа, која помага во координирањето на различните активности и однесувања, и визуелната мрежа, одговорна за обработка на она што го гледаме.
Кортизолот, исто така, ја подобрил поврзаноста помеѓу различните мозочни мрежи и го зголемил бројот на области чија активност била поврзана со емоционална возбуда.
Кортизолот, исто така, влијаел на мозочните мрежи поврзани со меморијата. Кај учесниците кои примале кортизол, мрежите одговорни за меморијата и обработката на емоциите работеле поинаку отколку кај оние кои примале плацебо. Покрај тоа, нивната активност се преклопувала повеќе, што укажува на подобра поврзаност на овие мрежи.
Истражувачите исто така откриле дека мозоците на учесниците кои примале кортизол преференцијално се сеќавале на слики што евоцираат посилни емоции. Ова покажува еден начин на кој мозокот се прилагодува на стресот и помага да се објасни зошто често подобро се сеќаваме на емоционално интензивни настани.
„Кортизолот ги преобликува мозочните кола одговорни за меморијата. Ги прилагодува за да даде приоритет на складирањето на емоционално возбудливи стимули и ги поврзува со кола што регистрираат возбуда. Потребни се дополнителни истражувања за да се потврдат овие резултати, но тие веќе помагаат да се објасни како кортизолот влијае на функцијата на мозокот и формирањето на емоционални сеќавања“, наведуваат истражувачите.
