Можеби веќе сте слушнале дека магнетните полови на Земјата не секогаш се совпаѓаат со вистинските Северни и Јужни полови на планетата. Сепак, тие географски точки не се стационарни.
Според студија објавена на 1 октомври во списанието „Science“, се чини дека тие имале четири големи „промени“ во текот на изминатите 320 милиони години.
Цврстата надворешна обвивка на Земјата, или кора, се движи повеќе отколку што повеќето луѓе сфаќаат. Таа лебди на вискозен слој од карпа познат како мантија, која го опкружува јадрото на планетата. Движењата на кората и мантијата можат да ја променат распределбата на масата на Земјата и да ја нарушат рамнотежата на планетата околу нејзината оска на ротација. За да се врати таа рамнотежа, кората и мантијата ја менуваат својата положба во однос на јадрото. За време на овој процес, и географските полови на Земјата се поместуваат, во феномен познат како вистинско поместување на половите.
Вистинско поместување на половите се случува дури и денес.
„Врз основа на сателитските мерења, знаеме дека ова се случува и во наше време, со брзина од околу десет сантиметри годишно, главно поради топењето на ледените капи“, изјави водечкиот автор на студијата Метју Домаер, геофизичар од Универзитетот во Осло во Норвешка, за „Сајентифик Американ“.
Сепак, проучувањето на претходните епизоди на овој феномен е многу тешко бидејќи движењето на тектонските плочи може погрешно да се протолкува како вистинско талкање на половите. Претходните студии дадоа мешани резултати, па научниците не се сигурни дали Северниот и Јужниот Пол се движат континуирано, бавно и стабилно, или повремено минуваат низ големи поместувања во кратки налети.
Нова стратегија
Затоа Домаер и неговите колеги применија нова стратегија за откривање на брзи епизоди на вистинско поместување на половите: проучувајќи ги античките промени на нивото на морето.
Овој пристап функционира бидејќи Земјата не е совршена сфера. Нејзините карпи и океани се повеќе „испакнати“ околу екваторот. Кога се случува вистинско поместување на половите, таа испакната лента вода останува на истото место, додека копнените маси се движат. Поради ова, некои делови од сувата кора тонат под нивото на морето, додека некои претходно потопени области се издигаат и се изложени на воздухот.
Засегнатите области формираат карактеристичен модел составен од четири квадранти, донекаде потсетувајќи на детелина со четири листа. Како што изјави Домаер за „Њу Сајентист“, „ова е многу необичен модел што не е предизвикан од други процеси на Земјата“.
Истражувачите го барале тој препознатлив потпис користејќи компјутерски симулации на динамиката на поплавите на Земјата во текот на изминатите 320 милиони години.
Беа издвоени четири временски периоди:
- Преминот од олигоцен во миоцен, пред околу 20 до 30 милиони години;
- Среден креда, пред околу 90 до 100 милиони години;
- Доцна Јура до Рана Креда, пред околу 140 до 150 милиони години;
- Рана Јура, пред околу 190 до 200 милиони години.
Драматични климатски настани
Научниците претходно претпоставуваа дека вистинското поместување на половите го предизвикало леденото доба, кое започнало пред приближно 3,2 милиони години.
„Овие наоди ја побиваат идејата дека вистинското поместување на половите е занемарлив феномен или процес што се одвива стабилно и многу бавно“, наведуваат авторите на трудот. Тие исто така „укажуваат на потребата да се разгледа поместувањето на половите како периодичен фактор што влијае на промената на нивото на морето, а можеби и на други глобални еколошки и биолошки процеси“.
Ваквите кратки, но интензивни периоди на движење на кората и мантија би можеле да ги променат океанските струи и да влијаат на климата, значително менувајќи ги цели екосистеми.
„Ова е многу возбудлив напредок што ни помага да ги поврземе процесите длабоко во Земјата со долгорочните промени во климата и нивото на морето на планетата“, изјави за „Њу Сајентист“ Сабин Захировиќ, геонаучник на Универзитетот во Сиднеј во Австралија, кој не бил вклучен во истражувањето.
Сепак, научниците сè уште не знаат што ги предизвикува вистинските настани на талкање помеѓу половите или колку далеку патуваат географските полови за време на секој од нив.
„Обидот да се разбере зошто овие настани се случиле во тие конкретни периоди би бил следниот логичен чекор“, изјави Домаер за „Сајентифик Американ“.
