Сите смњ доживеале стрес на работа: рокот се ближи, задачата стои мирно, а концентрацијата е на нула. Иако изгледа како губење време, кратката прошетка во блискиот парк може да донесе неочекувано олеснување. Научните истражувања потврдуваат дека престојот во природа има позитивен ефект врз физиологијата, го намалува стресот и ги подобрува когнитивните функции како што се вниманието и расположението. Нова гранка на науката, еколошка невронаука, проучува точно како околината ја обликува работата на нашиот мозок, пишува Psychology Today.
Само вдишете го свежиот воздух, погледнете го небото и зеленилото на дрвјата или тревата. Звукот на птиците и чувството на ветерот на вашето лице можат веднаш да ви го подобрат расположението и да донесат јасност. Одеднаш, се појавува решение за проблем или помислувате на колега кој би можел да ви помогне.
Ефектот од викенд патување во природа е уште помоќен. Свежиот воздух, мирисот на шумата и звукот на потокот имаат ослободувачки ефект, а грижите се повлекуваат во позадина. Ова чувство на ментална свежина трае дури и по враќањето дома, така што задачата што изгледаше непремостлива сега изгледа решлива.
Еколошка невронаука
Марк Г. Берман, автор на книгата „Природата и умот“, научно го истражувал влијанието на природата врз мозокот. Во експеримент кој сега се смета за класик, учесниците прво завршиле когнитивен тест за запомнување на броеви наназад. После тоа, едната група одела еден час низ ботаничката градина, а другата низ прометните градски улици. По враќањето, групата што останала во природа постигнала значително подобри резултати на тестот.
Кога истражувачите ги сменија рутите така што истите учесници ги искусија обете средини, резултатите беа идентични. Прошетката во природа го подобри вниманието и меморијата, додека градската прошетка не. Условите за пешачење и учесниците беа исти – само околината се промени.
Истражувачите заклучиле дека природата привлекува внимание на нежен, ненапрегнат начин. Урбаните средини го бомбардираат мозокот со стимули кои бараат одговор, како што се сообраќајот, знаците и толпите. Тие веруваат дека природата му дава шанса на нашето фокусирано внимание да се опорави.
Берман е еден од водечките научници во областа на еколошката невронаука, дисциплина која проучува како околината влијае на мозокот, вклучувајќи го вниманието, когницијата, расположението и стресот. Врската изгледа логична: мозокот е интерфејс помеѓу нашиот внатрешен свет и надворешниот свет. Па зошто не би било важно во каква околина функционира?
Јапонска „шумска медицина“
Идејата дека природата има корисни ефекти врз здравјето не е нова. Истражувањата од други традиции покажуваат дека ефектите не запираат само на когницијата, туку се протегаат и на физичкото здравје.
Во Јапонија расте интересот за здравствените придобивки од практиката „шинрин-јоку“ или „шумско капење“, а паралелно се развива дисциплина позната како „шумска медицина“. „Шинрин“ на јапонски значи шума, а „јоку“ значи капење. Важно е да се нагласи дека „шинрин-јоку“ не е вежбање или планинарење, туку свесно потопување во шумската атмосфера со сите сетила.
Студиите го поврзаа поминувањето време во шума со пониски нивоа на хормонот на стрес кортизол, позитивни промени во автономниот нервен систем, подобро расположение и појак имунитет.
Една од интересните хипотези се однесува на фитонцидите, испарливи органски соединенија што ги ослободуваат дрвјата. Лабораториските истражувања и помалите студии врз луѓе сугерираат дека овие соединенија можат да придонесат за некои физиолошки ефекти, вклучително и промени во активноста на клетките кои се клучни за имунитетот. Сепак, ова веројатно не е единственото објаснување.
Механизми за враќање на вниманието
Неодамнешните студии со употреба на функционална магнетна резонанца и ЕЕГ покажуваат дека природните и урбаните средини го активираат мозокот различно, а ова важи и за невронските мрежи одговорни за вниманието, стресот, емоциите и саморефлексијата.
Според теоријата за враќање на вниманието, вниманието е ограничен ресурс кој се троши со постојана стимулација. Современиот живот постојано бара фокусирано внимание: одговарање на е-пошта, игнорирање на известувања, запомнување на рокови и истовремено планирање на лични обврски. Нашето внимание ретко добива пауза.
Природата привлекува внимание на поинаков начин. Движењето на облаците, шушкањето на лисјата или шумот на водата се стимули што нè ангажираат без да бараат свесна концентрација. Научниците го опишуваат ова како „блага фасцинација“: околината е доволно интересна за да нè држи зафатени, но не е толку напорна што ги исцрпува ресурсите на фокусирано внимание. Ова му овозможува на мозокот да се опорави.
Едноставно кажано, гледањето дрвја може да го врати вниманието, додека прелистувањето содржини на мобилен телефон не може.
Геометрија на природата
Една идеја што ја истражуваат научниците е дека дел од лековитата моќ на природата лежи во нејзината визуелна геометрија. Изградените средини се полни со прави линии и правилни форми, додека природата е доминирана од кривини, неправилности и сложени шеми. Природата е полна со повторувачки, но неправилни шеми, од гранките на дрвјата до облиците на крајбрежјата, наречени фрактални шеми.
Истражувањата потврдуваат дека луѓето претпочитаат сцени од природата и дека нивното набљудување го подобрува расположението. Сепак, когнитивните придобивки не се само за задоволство. Во студиите на Берман, учесниците не морале нужно повеќе да уживаат во прошетките во природа за да ја подобрат својата когнитивна функција. Начинот на кој мозокот ги обработува информациите од природната средина се чини дека е клучен.
Значи, следниот пат кога ќе бидете заглавени пред компјутерот со проблем што не можете да го решите, прошетката не е одложување. Можеби е токму она што му е потребно на вашиот мозок.
Невронауката историски гледано многу повеќе се занимавала со тоа што се случува во мозокот. Еколошката невронаука почнува да го менува тоа. Ако околината во која живееме влијае врз вниманието, стресот и когницијата, тогаш просторите што ги градиме и во кои живееме не се само позадини. Тие се дел од биолошките услови во кои функционира нашиот мозок.
Можеби здравјето на мозокот зависи не само од она што го правиме директно за него, туку и од световите во кои го сместуваме секој ден.
