Калциумот е најзастапениот минерал во телото, неопходен за силни коски и заби, како и за правилно функционирање на нервите, мускулите и крвните садови. Иако е неопходен, вишокот калциум може да биде штетен.
Состојба позната како хиперкалцемија, што претставува високо ниво на калциум во крвта, може да предизвика низа здравствени проблеми, од дигестивни проблеми до оштетување на бубрезите и коските. Нутриционистката Саманта Меклауд, пишувајќи за EatingWell, ја дефинира хиперкалцемијата како состојба во која има премногу калциум во крвта. Важно е да се разбере улогата на калциумот во телото и можните последици од прекумерното консумирање.
Препорачан внес и регулирање на телото
Просечниот возрасен човек треба да внесува околу 1.000 милиграми калциум дневно. Потребите се поголеми кај постарите возрасни лица, при што се препорачуваат 1.200 милиграми дневно за жени над 51 година и мажи над 71 година. Горната безбедна граница на внес за здрави возрасни е 2.500 милиграми и 2.000 милиграми за оние над 51 година.
Телото има ефикасен механизам за одржување на нивото на калциум во тесни граници. Ова го прават четири мали паратироидни жлезди лоцирани во вратот, кои произведуваат паратироиден хормон (PTH). Овој хормон, заедно со витаминот Д, прецизно ги регулира нивоата на калциум.
Зголемените нивоа обично се јавуваат кога паратироидните жлезди не работат правилно, па затоа е малку веројатно дека ќе се појави проблем без основна здравствена состојба. Повеќето луѓе всушност не внесуваат доволно калциум. Тешко е да се претера само со храната, бидејќи на пример, би требало да се испијат речиси два литра млеко за да се надмине горната граница.
Од друга страна, додатоците во исхраната често содржат високи концентрации на калциум, па кога се земаат, особено со исхрана која е веќе богата со калциум, количините брзо се акумулираат.
Што предизвикува вишок калциум?
Хиперкалцемијата може да биде предизвикана од различни фактори и ретко е резултат само на исхраната. Можни причини вклучуваат прекумерна употреба на додатоци на калциум или витамин Д, одредени болести и медицински состојби и некои лекови, како што се литиум или тиазидни диуретици.
Причината може да бидат и нарушувања на паратироидната жлезда, заболување на бубрезите, генетски состојби кои влијаат на регулацијата на калциумот и инфекции и болести како што се саркоидоза или туберкулоза.
„Најчеста причина за хиперкалцемија е примарниот хиперпаратироидизам, состојба во која паратироидните жлезди во вратот се преактивни“, вели д-р Серена Бејнс, додавајќи: „Ова предизвикува прекумерно лачење на паратироиден хормон, кој потоа ги зголемува нивоата на калциум во крвта“.
Симптоми на висок калциум
Хиперкалцемијата често е тешко да се препознае бидејќи на почетокот може да не предизвика никакви симптоми. „Благите случаи често остануваат незабележани“, потврдува Бејнс. „Умерените до тешките случаи може да предизвикаат замор, слабост, гадење, повраќање, запек, зголемена жед и често мокрење. Може да се појават и проблеми со концентрацијата и меморијата, болки во коските и мускулите, фрактури и камења во бубрезите.“
Може да се појави и мускулна слабост и грчеви. Бидејќи покачениот калциум влијае и на мозокот, лицето може да се чувствува збунето. Во екстремни случаи, може да се појават опасни срцеви аритмии. Сепак, ова е исклучително ретко, погодувајќи само 1 до 2% од луѓето, од кои речиси сите веќе имаат медицински состојби што ги прават подложни.
Ризици и можни компликации
Додатоците на калциум можат да го зголемат ризикот од камења во бубрезите кај луѓе кои се склони кон нив. Компликациите од самата хиперкалцемија се ретки, но можни ако состојбата не се лекува. Бејнс вели дека долгорочните ризици вклучуваат откажување на бубрезите, остеопороза и неправилен пулс.
Други можни компликации вклучуваат панкреатитис, чир на желудник, висок крвен притисок, депресија, конфузија и фрактури на коските.
Дијагноза и третман
„Најдобриот начин за дијагностицирање на хиперкалцемија е со крвен тест кој ги мери нивоата на калциум, паратироиден хормон и витамин Д“, објаснува Бејнс.
Третманот зависи од причината. Ако проблемот е хиперпаратироидизам, операцијата за отстранување на една или повеќе од паратироидните жлезди веројатно ќе му помогне на пациентот.
„Проблемот со прекумерен внес на калциум или токсичност од витамин Д обично се решава со прекинување на додатокот и зголемување на внесот на течности“, вели Бејнс. Во зависност од сериозноста на состојбата, третманот може да вклучува интравенски течности, стероиди, диуретици или дури и дијализа.
„Важно е да се побара медицинска помош бидејќи нетретирана хиперкалцемија може да предизвика сериозни компликации. Затоа раната дијагноза и интервенција се клучни“, предупредува Бејнс.
Храна богата со калциум
Најбогати извори на калциум се млечните производи како што се млекото, сирењето, јогуртот и кефирот. Ако не консумирате млечни производи, калциумот се наоѓа во сардини и лосос со коски, збогатено соино или млеко од јаткасти плодови и тофу. Помали количини се наоѓаат во брокула, грав едамаме и некои збогатени житарки.
Умерен внес
Повеќето луѓе всушност не внесуваат доволно калциум, а тешко е да се внесе премногу преку исхраната. Сепак, можно е да се претера со додатоци во исхраната, што може да го зголеми ризикот од камења во бубрезите. Во ретки случаи, ова може да доведе до хиперкалцемија, состојба која обично е поврзана со друга медицинска состојба. Секогаш консултирајте се со вашиот лекар пред да земете какви било додатоци во исхраната.
