Кина го суспендираше извозот на хелиум, индустриски гас клучен за производство на полупроводници и работа на медицинска опрема како што се апаратите за магнетна резонанца.
Одлуката на Пекинг доаѓа во време кога глобалното снабдување со хелиум е веќе нарушено поради конфликтот на Блискиот Исток, од каде што доаѓаше дел од гасот, па притисокот врз пазарот е уште поголем, пишува „Фајненшл тајмс“.
Иако Кина не е меѓу водечките светски производители на хелиум, досега играше важна улога во неговата дистрибуција во Европа, бидејќи, како што истакнуваат аналитичарите, руските количини гас минуваа токму преку кинеските трговски канали.
Русија произведуваше околу десет проценти од светскиот хелиум, а пред избувнувањето на конфликтот со Иран, Катар обезбедуваше приближно една третина од глобалните резерви. Сеокџун Квон, професор на Универзитетот Сунгкјанкван во Сеул, ја толкува забраната за извоз како подготовка на Кина за „нов недостиг“.
Европската Унија е целосно зависна од увозот на хелиум, а поради неговата важна улога во медицината, производството на чипови и науката, официјално е класифициран како критична суровина. Главните европски добавувачи се САД, Катар и Алжир, а консултантски фирми забележаа значително зголемување на увозот од Кина во претходните години – од 28,6 тони увезени во 2022 година, количината се зголеми на 1.630 тони во 2023 година. Аналитичарите веруваат дека станува збор за руски производ што пристигнува преку посредник, иако ЕУ го забрани директниот увоз на хелиум од таа земја во 2024 година.
Пазарот на хелиум е исклучително нетранспарентен бидејќи не се тргува на јавни берзи за стоки како нафтата, но АКАП проценува дека помеѓу март и мај 2026 година, Кина извезла околу 16 проценти од хелиумот увезен од Русија. Проценките на консултантската фирма АКАП Енерџи покажуваат дека кинескиот реизвоз на хелиум во Европа континуирано расте во последните 18 месеци и останал на покачено ниво дури и по почетокот на војната со Иран.
Аналитичарите велат дека цената на хелиумот за итна испорака речиси се дуплирала од почетокот на конфликтот на Блискиот Исток, а цените во долгорочните договори исто така растат.
Дополнителни нарушувања беа предизвикани од привременото затворање на големите производствени погони, вклучувајќи го и комплексот Рас Лафан на компанијата „КатарЕнерџи“, најголемиот погон за течен природен гас во светот, како што објави „Ројтерс“. Ова е важно за хелиумот бидејќи не се вади од земјата, туку всушност е нуспроизвод во производството и втечнувањето на природниот гас.
Иако Катар и Русија имаат значајна улога во производството на хелиум, САД сè уште се земјата што го произведува во најголеми количини. Според Геолошкиот завод на САД, САД произвеле 81 милион кубни метри хелиум во 2025 година, Катар 63 милиони кубни метри, а Русија 18 милиони кубни метри. Друг важен играч на глобалниот пазар на хелиум е Алжир, кој минатата година произведе 11 милиони кубни метри.
Вредноста на европскиот пазар на хелиум се проценува на повеќе од 800 милиони долари, со прогноза за годишен раст од пет до осум проценти. Хелиумот се увезува во Хрватска во течна или гасовита форма преку меѓународни добавувачи на специјални гасови, а на домашниот пазар го дистрибуираат, на пример, компаниите СОЛ Хрватска и Месер Кроатија Плин.
Последиците од нарушувањето веќе ги чувствуваат многу индустриски сектори. Клиф Кејн, комерцијален директор на „Пулсар Хелиум“, рече дека пазарот дополнително се влошил во последните месеци и дека „примиле многу барања“ и разговарале со купувачи од јавниот и приватниот сектор, вклучувајќи ги и оние во САД и Јапонија.
Недостатоците, исто така, ги погодија корисниците како што се воздухопловните и компаниите за заварување. Во авијациската индустрија, овој гас се користи за одржување на притисокот во резервоарите за гориво, прочистување на криогените системи и откривање на микроскопски пукнатини во труповите на авионите. При заварувањето, тој служи како заштитен гас што создава екстремно топол лак, обезбедува длабока пенетрација на заварот и ги штити стопените метали како што е алуминиумот од контаминација од воздухот.
Бидејќи глобалните залихи на хелиум беа на ниско ниво дури и пред војната со Иран, неизвесно е дали може да се надомести недостатокот во залихите на Катар.
„Следните недели ќе покажат дали диверзификацијата од понудата на Катар се случи доволно брзо за да се избегнат влијанијата врз производството“, рече Ник Лосон, извршен директор на трговската банка „Оушн Вол“.
Слични предупредувања доаѓаат и од технолошкиот сектор. Сабина Чофу, директорка за меѓународна политика и стратегија во трговското здружение TechUK, изјави дека нејзините членови набавуваат резерви од алтернативни канали, но „продолжените ограничувања би можеле да имаат пошироки импликации врз глобалните синџири на снабдување со технологија“.
Полупроводничката индустрија, исто така, предупредува на последиците.
„Пазарот очигледно се стесни, а компаниите во секторот за полупроводници се соочуваат со повисоки цени, построга распределба на количините и посложени набавки“, рече Аџит Маноча, претседател на индустриската асоцијација SEMI.
Експертите проценуваат дека производителите на полупроводници полесно ќе го апсорбираат растот на трошоците отколку секторите како што е здравството, каде што можностите за прилагодување се многу помали. Се очекува дека достапните количини на хелиум прво ќе бидат насочени кон технолошкиот и здравствениот сектор, додека најголеми губитници би можеле да бидат индустрии како што е потрошувачката електроника.
Соединетите Американски Држави се во поповолна позиција бидејќи имаат значително домашно производство на хелиум. „Премиер Инк.“, која набавува хелиум во име на американските болници, изјави дека медицинскиот сектор останува приоритет и дека „членовите не пријавуваат нарушувања што влијаат на магнетната резонанца или производите од мешан гас“.
