Во последните години, експертите предупредуваат за зголемената употреба на антидепресиви кај младите луѓе, но и за загрижувачкиот тренд на нивно земање без претходен преглед од психијатар или препорака од лекар.
Достапноста на информации на социјалните мрежи, советите од врсниците и погрешното верување дека антидепресивите се „брзо решение“ за стрес, анксиозност или лошо расположение, ги наведуваат некои млади луѓе сами да бараат терапија.
Иако овие лекови се важен дел од третманот на депресија и други психолошки нарушувања, нивната несоодветна употреба може да предизвика сериозни несакани ефекти и да го одложи поставувањето на точна дијагноза.
„Денес се соочуваме со проблемот што сè повеќе млади луѓе сами земаат лекови, т.е. транквилизери, седативи, па дури и антипсихотици. Во аптеката често среќаваме луѓе кои немаат лекарски рецепт и се обидуваат да набават седативи или да земаат транквилизери од пријатели, роднини или соседи. Се случува и да добиваме фалсификувани рецепти. Причината за ова е, пред сè, зголемената изложеност на стрес. Луѓето денес немаат доволно развиени механизми за справување со стресни ситуации, па затоа младите често посегнуваат по седативи по сопствена иницијатива“, изјави за РИНУ Јелена Матковиќ, магистер по фармација.
Фармацевтите предупредуваат дека е особено проблематично кога лековите што влијаат на работата на централниот нервен систем се земаат без стручен надзор. Антидепресивите не се препарати што делуваат веднаш, ниту пак можат да се користат повремено, туку бараат прецизно одредување на терапијата, редовно следење на пациентот и постепено воведување, но и прекинување на третманот. Самостојното започнување или прекинување на терапијата може да доведе до влошување на симптомите, несакани ефекти или интеракции со други лекови за кои младите луѓе честопати не се свесни.
„Седативите не се наивни. Често се среќаваме со ирационално препишување на овие лекови, односно терапии кои траат подолго од потребното. Затоа се воведени построги правила, па одредени лекови мора да ги препише лекар специјалист, по што матичниот лекар му ги издава на пациентот на рецепт. Седативите не се единствената опција за ублажување на стресот. Постојат бројни природни препарати кои не делуваат веднаш, туку треба да се користат подолг временски период. Нивната предност е што не предизвикуваат навикната поспаност“, нагласува магистерот по фармација.
Експертите истакнуваат дека зголемувањето на бројот на препишани антидепресиви не мора да значи и зголемување на нивната злоупотреба, но предупредуваат дека зголемената фреквенција на самолекување е причина за загриженост. Младите луѓе често се потпираат на искуства од интернет или препораки од пријатели, игнорирајќи го фактот дека истите симптоми можат да имаат различни причини и дека терапијата мора индивидуално да се прилагодува. Токму затоа фармацевтите и лекарите нагласуваат дека антидепресивите можат да бидат безбедни и ефикасни само кога се користат под соодветен медицински надзор, додека секое експериментирање со овие лекови носи ризици за физичкото и менталното здравје.
„Често се јавува и несоница, која треба да се третира на поинаков начин. Сепак, за многу луѓе е полесно да земат седатив, што е погрешна одлука. Стресните ситуации можат да доведат до нарушено внимание и концентрација. Седативите моментално можат да го ублажат влијанието на стресот, но нивната долготрајна употреба често води до зависност. Проблемот се јавува и кога лицето мора да работи и да се концентрира во текот на денот. Потоа може да дојде до пад на енергијата и концентрацијата, како и поспаност, што го зголемува ризикот од повреди на работа. Младите луѓе често имаат проблем со одржување на вниманието и не наоѓаат други решенија. Тие го гледаат седативот како кратенка до релаксација, полесен сон и привремено решение за проблемот“, истакнува Матковиќ.
Податоците од систематски преглед објавен во списанието „Европска детска и адолесцентна психијатрија“, во кој беа опфатени осум европски земји и повеќе од 3,4 милиони деца, адолесценти и млади возрасни, покажуваат дека употребата на антидепресиви кај младите луѓе за време и по пандемијата се зголемила за помеѓу 23 и 52 проценти, во зависност од земјата.
Истражувачите известуваат дека зголемувањето било поизразено кај адолесцентите и девојчињата, при што селективните инхибитори на повторно преземање на серотонин (SSRI) сочинуваат помеѓу 73,9 и 90,9 проценти од сите препишани антидепресиви кај оваа популација. Ваквите податоци укажуваат дека менталното здравје на младите луѓе станува еден од најголемите предизвици за јавното здравје во Европа.
„Ние фармацевтите работиме на едукација на младите луѓе кои се соочуваат со анксиозност, која стана болест на модерното време. Стресот доведува до зголемување на хормоните како што се кортизолот и пролактинот, а постојат природни алтернативи кои можат да помогнат. Кантарионот, валеријаната, ашвагандата и родиолата можат да придонесат за намалување на стресот и да им помогнат на луѓето веднаш да не посегнуваат по седативи. Затоа е важно да се едуцираат младите луѓе дека постојат и природни опции и дека решението не е секогаш во силните лекови кои влијаат на психомоторните функции“, вели Матковиќ.
