Месечарењето или соманбулизам е состојба во која лицето се однесува како да е будно, додека всушност е во длабок сон, и може да вклучува одење, зборување или извршување секојдневни активности. Може да биде предизвикано од стрес, недостаток на сон, одредени медицински состојби и лекови.
Иако обично не бара третман, може да предизвика замор и да го наруши сонот, а во некои случаи, да вклучува и опасни активности. Доколку се повтори или се појави со други симптоми, се препорачува посета на лекар, пишува Verywell Health.
Лекови и алкохол
Предизвикувачи за месечарење може да бидат алкохолот и одредени лекови, особено оние што влијаат на спиењето и нервниот систем. Тие вклучуваат одредени лекови за несоница, бензодиазепини, антидепресиви, литиум и некои антипсихотици. Ризикот може да зависи од видот на лекот, дозата и одговорот на поединецот.
Доколку се појави месечарење по започнување на нов лек, важно е да разговарате со вашиот лекар пред да направите какви било промени во лекот.
Стрес
Истражувањата покажуваат дека стресните настани во текот на денот се едни од главните предизвикувачи за месечарење кај возрасните. Животот под висок стрес може да го наруши квалитетот на спиењето и да го зголеми ризикот од несоница, што може дополнително да придонесе за месечарење кај некои луѓе.
Недостаток на сон
Епизодите на месечарење може да бидат предизвикани од лишување од сон, нередовни распореди на спиење и екстремен замор. Студиите сугерираат дека лишувањето од сон може да ја зголеми фреквенцијата и сложеноста на епизодите на месечарење, особено кога лицето конечно ќе заспие.
Мигрена
Мигрените и нарушувањата на спиењето, како што се одењето во сон, шкрипењето со заби и кошмарите, често се поврзани. Луѓето кои страдаат од мигрена со аура имаат поголема инциденца на одење во сон. Научниците сè уште не ги утврдиле точните механизми, но веруваат дека врската може да лежи во заедничките анатомски патишта во мозокот.
Зголемена температура
Болеста или треската, особено кај децата, може да предизвикаат месечарење. Треската, исто така, може да го скрати вкупното времетраење на REM спиењето и да предизвика бизарни соништа или кошмари.
Нарушувања на дишењето при спиење
Месечарењето е почесто кај луѓе со опструктивна ноќна апнеја, состојба при која дишењето запира постојано во текот на ноќта. Ова може да биде поврзано со нарушувања на спиењето и снабдувањето со кислород до мозокот, но точната врска сè уште не е јасна.
Во некои случаи, лекувањето на апнејата при спиење ја намалува фреквенцијата на епизоди на месечарење. Истражувањата покажуваат дека луѓето со тешка апнеја при спиење имаат двојно поголема веројатност да месечарат отколку оние со поблаги форми на состојбата.
Гастроезофагеална рефлуксна болест (ГЕРБ)
Студиите покажуваат дека ГЕРБ е поврзан со нарушувања на спиењето, како што се пократко траење и послаб квалитет на спиење. Врската помеѓу симптомите на ГЕРБ и нарушувањата на спиењето се чини дека е двонасочна, но нарушувањата на спиењето се посилен фактор на ризик за развој на симптоми на ГЕРБ отколку обратно.
Паркинсонова болест
Некои истражувања сугерираат дека околу 10% од луѓето со Паркинсонова болест одат во сон. Ова може да се должи на невродегенерација поврзана со болеста, која го нарушува регулирањето на будноста за време на спиењето.
Синдром на немирни нозе
Синдромот на немирни нозе е нарушување на движењето и спиењето кое може сериозно да го наруши сонот предизвикувајќи неодолива желба за движење на нозете, особено ноќе. Ова доведува до чести будења и лишување од сон, што може да предизвика месечарење.
Кога и зошто се случува?
Месечарењето, како и другите парасомнии, се јавува за време на делумни будења од NREM сон, најчесто во рок од еден или два часа по заспивањето. Повеќето епизоди траат од пет до десет минути, но некои можат да траат подолго. Истражувањата сугерираат дека месечарењето вклучува промени во мозочните процеси што ја замаглуваат границата помеѓу спиењето и будноста.
Додека едно лице месечари, фронталните области на мозокот се спијат, додека моторните области остануваат активни. Иако можат да се движат, лицето не е целосно свесно за околината ниту нормално ги перцепира стимулите. Месечарењето е многу почесто кај децата отколку кај возрасните и најчесто се јавува на возраст помеѓу три и седум години.
Како да препознаете месечар
Постојат неколку вообичаени знаци. Очите на лицето се отворени, но изгледаат расеани и не ве препознаваат. Може да зборуваат или да одговараат со бесмислици. Однесувањето е често невообичаено, како што се мокрење на чудни места, подготовка на храна среде ноќ или напуштање на куќата во пижами.
Ако се обидете да ги разбудите, тие може да реагираат чудно или агресивно. Луѓето кои месечарат обично не се сеќаваат што се случило.
Д-р Смита Пател објаснува дека месечарите, ако се разбудат од сон, реагираат со инстинкт „бори се или бегај“. „Може да се занишаат или паднат, што може да доведе до повреда на самите себе или на лицето кое ги буди. Охрабрете го месечарот да се врати во кревет или нежно водете го повторно да заспие“, советува таа.
Дали месечарењето е опасно?
Месечарењето носи ризик од паѓања, повреди и други опасни ситуации бидејќи перцепцијата и проценката се нарушени за време на една епизода. Лицето може несвесно да ракува со опасни предмети или да се вклучува во ризични активности.
Дијагноза и третман
Дијагнозата обично се базира на симптоми, со помош на сведоштва или снимки од членови на семејството, а понекогаш и на студија за спиење. На повеќето луѓе не им е потребен специфичен третман, но важно е да се обезбеди безбедна средина, доволно сон и добра хигиена на спиењето. Треба да се консултира лекар ако месечарењето стане често, вклучува опасно однесување или предизвикува значителна дневна поспаност.
