Франција се опоравува од најлошите и најнасилните немири во последниве години, откако масовните антивладини протести се претворија во улични судири, палежи и грабежи низ целата земја. Додека чадот се расчистуваше во недела, граѓаните со неверица гледаа како скршени прозорци и изгорени скелети од запалени автомобили се расфрлани по улиците на нивните градови, а политичките лидери водеа војна на обвинувања.
Хаосот на улиците беше предизвикан од комбинација од повеќенеделно бунтување на средношколци, нов бран незадоволство кај работниците и граѓаните поради падот на животниот стандард и насилни групи кои ги користеа протестите како покритие за вандализам и грабежи.
Што точно се случи овој викенд?
Според француското Министерство за внатрешни работи, повеќе од половина милион луѓе излегоа на улиците во 110 градови во саботата, додека синдикатот CGT тврди дека имало дури 800.000 демонстранти. Иако повеќето од собирите биле мирни, демонстрантите целосно демолирале или ограбиле околу 1.500 продавници и деловни простории и нападнале бројни симболи на француската држава.
Во Лимож, напад со палење речиси го уништи 143-годишното градско собрание кое ја преживеа Втората светска војна, додека во Марсеј, маскирани демонстранти влегоа во зградата на локалната самоуправа и ја скршија бистата на Маријана, националниот симбол на Републиката.
Бројот на жртви од насилството е застрашувачки: еден демонстрант во Париз почина од срцев удар, околу две илјади луѓе беа уапсени, а повеќе од 600 полицајци беа повредени во судирите, од кои седум сериозно. Сцените од центарот на Париз наликуваа на воена зона, што ги натера гостите и туристите да ги евакуираат хотелите околу Плоштадот на Републиката.
Претседателот Емануел Макрон во неделата ја отфрли оставката на министерот за внатрешни работи Лоран Нуњез со цел да се зачува командниот ланец, а во обраќањето до нацијата предупреди дека државата, доколку е потребно, целосно ќе ги забрани протестите за да го запре насилството.
Зошто студентите воопшто излегоа на улица?
Бранот демонстрации започна минатиот месец кога средношколците почнаа да протестираат против лошата состојба на француските училишта. Учениците посочуваат на дотраени згради, преполни училници, преоптоварени распореди, хроничен недостиг на наставници и помошен персонал и систематско недоволно финансирање на образованието. Тие исто така бараат итно укинување на компјутеризираните платформи за прием на универзитети во државата, за кои велат дека се неправедни и премногу селективни.
Студентските протести брзо се радикализираа, при што тинејџери блокираа стотици средни училишта низ целата земја. Според владини бројки, најмалку 24 училишта се запалени или сериозно оштетени во немирите, а илјадници млади луѓе се приведени од почетокот на септември. Повеќе од илјада полицајци, ученици и училишен персонал се повредени во судирите пред училишните порти.
Гневот кај младите дополнително експлодираше поради бруталниот одговор на полицијата. Државното обвинителство и Полицискиот надзор моментално истражуваат најмалку 34 случаи на сериозна злоупотреба на овластувањата од страна на полицијата за време на задушувањето на студентските протести. Меѓу најсериозните инциденти се случајот со 15-годишно момче чија лева рака беше откината од полициска шок-бомба и 14-годишно момче кое беше тешко осакатено откако беше застрелано од блиску со солзавец од страна на полицаец.
Зошто другите им се придружија на учениците?
Во текот на октомври, синдикатите, еколошките групи и граѓанските иницијативи почнаа масовно да се приклучуваат кон студентското движење, проширувајќи го списокот со барања. Французите беа огорчени од растечките трошоци за живот и порастот на цените на горивата, дополнително поттикнати од војната во Иран, а земјоделците, притиснати од растечките трошоци за производство, излегоа на улиците.
Кои се политичките последици?
Уличната војна веднаш се прелеа и на политичката сцена, каде што владејачките центристи и десничарски ориентирани елити го покажаа прстот кон радикалната левица, првенствено кон партијата „Неосвоена Франција“. Премиерот Себастјен Лекорну директно ги обвини лидерите на партијата за намерно поттикнување на студентите против полицијата и ширење недоверба во институциите, тврдејќи дека членовите на крајно левичарските анархистички групи стојат зад најлошото од уништувањето.
Лидерот на Непобедливата Франција, Жан-Лук Меланшон, ги отфрли обвинувањата и ја префрли вината на премиерот. Меланшон рече дека Лекорну е лично виновен за хаосот – или преку чиста некомпетентност или намерна стратегија за предизвикување неред за да се создаде впечаток на цврста рака и да се одвлече вниманието од целосниот колапс на јавните финансии.
Овие немири ја втурнаа Франција, втората најголема економија на Европската Унија, во длабока социјална и фискална криза. Владата моментално се обидува да протурка низ парламентот исклучително непопуларен буџет кој предвидува остри намалувања и затегнување на ременот, додека огромниот гнев на граѓаните најмногу го користи лидерката на екстремната десница, Марин Ле Пен, која според сите анкети се смета за главен фаворит на претседателските избори следната пролет.
