Додека глобалните температури растат, а напорите за запирање на климатските промени не даваат доволно брзи резултати, сè повеќе научници сериозно размислуваат за необично решение – изградба на џиновски сончев штит во вселената што би ја заштитил Земјата од дел од сончевото зрачење.
Непрофитната организација „Планетарен институт за сончеви зраци“ од Лос Анџелес неодамна објави извештај за можноста за изградба на таканаречен „планетарен сончев чадор“ , кој би можел да помогне во борбата против глобалното затоплување.
„Нашиот опстанок како цивилизација зависи од способноста мудро и свесно да го промениме начинот на кој влијаеме на нашата планета“, изјави за Space.com Мартин Гудвин, климатски активист и извршен директор на оваа организација.
Идејата припаѓа на полето на геоинженерството, односно на научните методи за намерно менување на климатските процеси со цел ублажување на последиците од глобалното затоплување.
Сончевиот штит помеѓу Земјата и Сонцето
Идејата за поставување џиновски штит во вселената не е нова. Уште во 1989 година, научникот Џејмс Ерл од Националната лабораторија „Лоренс Ливермор“ предложи поставување сончев штит помеѓу Земјата и Сонцето, во близина на првата Лагранжова точка (L1), на околу 1,5 милиони километри од нашата планета.
На таа позиција, гравитационите сили на Земјата и Сонцето овозможуваат стабилна позиција на објектите во однос на обете тела.
Во 2006 година, американскиот астроном Роџер Ангел од Универзитетот во Аризона презентираше сличен концепт. Неговата идеја беше да постави дури 16.000 милијарди ситни стаклени леќи во вселената, кои би формирале огромна структура и би блокирале околу два проценти од сончевото зрачење што стигнува до Земјата.
Реализацијата на таков проект би барала десет години лансирање ракети, во просек на секои пет минути. Проценката беше дека изградбата би чинела неколку илјади милијарди долари.
Илјадници сателити за ладење на планетата
Нов извештај од Институтот „Планетарен сончев шејд“ претставува една од најдеталните анализи за изводливоста на соларниот геоинженеринг.
Според проценките на експертите, изградбата на планетарен чадор би можела да стане изводлива за 20 до 40 години. Сепак, ова ќе зависи од развојот на ракети способни да носат огромни количини материјал во вселената.
Извештајот разгледува шест можни начини за изградба на вселенски штит што би блокирал околу еден процент од сончевото зрачење и, според климатските модели, би можел да ја намали просечната температура на Земјата за еден степен Целзиусов.
Еден од предлозите вклучува поставување на посебна констелација на сателити, наречена хелиогирус.
Секој од нив би имал дијаметар од околу 40 километри, а за да се постигне посакуваниот ефект, би биле потребни приближно 5.000 вакви сателити, кои заедно би формирале заштитна структура.
За нивна изградба би биле потребни речиси 70 милиони тони материјал, што е околу 1.500 пати повеќе од вкупната маса на сите предмети што човештвото досега ги испратило во вселената.
Планот предвидува делови од сателитот да бидат лансирани од Земјата, а потоа склопени во вселената. Дел од материјалот би можел да се добие и од Месечината, каде што послабата гравитација би го олеснила лансирањето на големи товари.
Инженерот за вселенски системи од Универзитетот во Нотингем, Шантал Капелети, која е вклучена во работата на конзорциумот, за списанието „Nature“ изјави дека намалувањето на трошоците за лансирање во вселената ја направило идејата поизводлива од порано.
Научниците предупредуваат на можни последици
Блокирањето на сончевата светлина за ладење на планетата долго време предизвикува контроверзии во научната заедница.
Еден од најпознатите методи вклучува испуштање на сулфур диоксид во стратосферата. Оваа идеја се базира на ефект што може да се забележи по големи вулкански ерупции, кога честичките во атмосферата го одбиваат дел од сончевото зрачење назад во вселената и привремено ја намалуваат температурата.
Друг метод е додавање железо во океаните за да се поттикне растот на фитопланктонот кој апсорбира јаглерод диоксид од атмосферата. Поедноставен пристап вклучува боење на покривите и зградите во бело, што го зголемува одбивањето на сончевите зраци и го намалува загревањето на зградите.
Сончевиот геоинженеринг привлекува сè поголемо внимание како што светот се приближува, а во одредени периоди и го надминува, ограничувањето на затоплувањето од 1,5 степени Целзиусови во споредба со прединдустриската ера, поставено како една од клучните цели на Парискиот климатски договор.
Меѓу оние кои јавно покажаа интерес за оваа идеја е милијардерот Илон Маск, кој постојано пишуваше за можноста за заштита на Земјата од сончевото зрачење со помош на сателити. Сепак, не е познато дали неговата компанија SpaceX спроведува специфични истражувања во оваа област.
Од друга страна, многу научници предупредуваат на сериозни ризици. Масовните лансирања на ракети би можеле да предизвикаат дополнително загадување, додека интервенциите во климатскиот систем би можеле да имаат непредвидливи последици за различни делови од планетата.
Критичарите, исто така, предупредуваат дека потпирањето на вакви технолошки решенија би можело да го одвлече вниманието од најважната задача – намалување на емисиите на стакленички гасови.
Планетарниот чадор затоа останува амбициозна идеја што еден ден би можела да го промени начинот на кој човештвото се бори против климатските промени, но исто така и проект што покренува бројни научни, еколошки и етички прашања.
