Полковниците Велибор Стевиќ и Милан Јоловиќ Легенда открија детали за Ратко Младиќ, неговиот став кон војниците, како и разговорот во кој тој одбил да оди во Русија.
Ратко Младиќ, поранешен командант на Армијата на Република Српска и затвореник во Хаг, почина на 84-годишна возраст во притворска единица во Хаг . И покрај барањата на семејството и службените лица да му се овозможи лекување во Србија по неколку мозочни удари, тоа не му е дозволено.
Претседателката на Хашкиот механизам , судијката Грацијела Гати Сантана, нареди целосна истрага за околностите на смртта на Младиќ.
Пензионираните полковници Велибор Стевиќ и Милан Јоловиќ Легенда, за емисијата „Редакција“ , чиј водител беше водителката Ивана Маленко , зборуваа за неговата воена кариера, личните средби, односот кон војниците, но и настаните од периодот пред неговото заминување во Хаг.
Стевиќ за средбата со Младиќ
Велибор Стевиќ се присети на периодот кога работел во Москва како член на воената делегација, а потоа добил наредба да дојде во Белград и да разговара со Младиќ, со цел да го убеди да оди во Русија и таму да го продолжи лекувањето.
– Прво на сите, сакам да изразам најдлабоко сочувство до семејството Младиќ. Ова е голема чест за еден офицер . Бев релативно млад кога дојдов во Белград по наредба од Москва, каде што работев како член на нашата воена делегација. Не можеме да одиме каде што сакаме и кога сакаме, туку некој мора да ни одобри и да ни нареди. За жал, кога дојдов тука, тогаш сите дознавме што се случило со неговата ќерка Ана, со која генералот Младиќ имал посебна врска – рече Стевиќ.
Како што изјавил, токму тогаш добил конкретна задача од началникот на Генералштабот .
– Началникот на Генералштабот ми се јави и ми рече: „Татко, оди кај Ратко, убеди го да оди во Русија“. Јас, како војник, одговорив: „Разбирам, господине Генерале“. Возилото ме чекаше пред Генералштабот, а потоа си заминав. Првиот пат го видов на денот на погребот на неговата ќерка, а вториот пат отидов да разговарам со него. Тој веќе беше запознаен со тоа за што ќе разговарам – рече Стевиќ.
Според неговите зборови, Младиќ бил особено заинтересиран за тоа како Русија ја гледа ситуацијата во која се наоѓа Србија, но и за ставот на луѓето од таа земја кон него.
– Тој беше особено заинтересиран за тоа како Русија гледа на она што се прави со нашата земја, како се спроведуваат борбените операции таму во Босна и Херцеговина, во Република Српска. Тие беа особено заинтересирани за него. Морам да кажам дека уживаше голема доверба кај Русите. Дури бевме лути што леташе со нашата Газела . Се сеќавам, академикот, професор д-р Владимир Бабек, кој беше главен дизајнер на авионот Сухој, неколку пати на еден состанок ми рече: „Можете ли да му кажете на генералот Младиќ да не лета со тој хеликоптер?“ Му реков: „Можам да му го кажам тоа, но не знам како ќе го прифати“. И му го кажав сето тоа на генералот – рече Стевиќ.
Како што додава тој, Русија била подготвена да му понуди на Младиќ ангажман во военото образование.
– Дури ми рече: „ Еве, ќе му го дадеме нашиот Сухој 24 “. Го нарековме летачки тенк. Прашав: „Но, професоре, што ако го соборат?“ Тој рече: „Па што, ќе го соборат и овде, и ќе падне овде“. Му го кажав сето тоа на генералот, со намера да разбере дека Русија го сака и дека сака да оди таму да предава како професор. Тоа беше нивното највисоко воено училиште, училиштето Воршилов , исто како и училиштето за национална одбрана во нашата земја – рече Стевиќ.
Стевиќ вели дека разговорот со Младиќ траел околу два часа, а особено бил изненаден од неговата смиреност, со оглед на трагедијата што го снашла неговото семејство само неколку дена претходно.
– Го убедував еден или два часа. Зборуваше како ќе стигне таму, и сè гледаше мирно и спокојно. Како ништо да не се случило пред пет, шест или седум дена во таа куќа, ништо. Дарко беше таму, шеташе околу нас, а генералот му рече: „Донеси го ова, донеси го она“. Никој не нè вознемири. Сакам да кажам каков впечаток остави врз мене: каква величина е, не само како личност, туку и како офицер, што човек може да остане толку смирен во тој момент на болка. Ниту еднаш не покажа тага или лутина. Разговараше со мене како да сум од негов чин – рече Стевиќ.
Тој особено ја нагласи воената кариера на Младиќ и начинот на кој тој ја перцепираше одговорноста кон луѓето на кои командуваше.
– Тој беше командант на Војската на Република Српска , човек кој беше унапреден три пати за многу кратко време, до највисок чин, генерал-полковник . Тоа е голема чест. Не ја доби како салонски офицер, туку, како што велат Русите, беше борец. Беше воен офицер. Можам да ви кажам дека ми остави впечаток на офицер кој многу се грижеше за луѓето – рече Стевиќ.
И потоа имаше една реченица која, како што вели тој, го натерала да ја памети таа средба засекогаш.
– На крајот од нашиот разговор, тој ми рече: „Шефе, добро зборуваш, но јас не ја напуштам мојата Србија . Не сум сторил никакво кривично дело. Не сакам да одам. Не одам.“ И мене ми беше особено импресивно. Бев задоволен што го кажа тоа, што не сакаше да оди – рече Стевиќ.
„Тој беше лав со срце на гулаб“
Милан Јоловиќ Легенда зборуваше за неговата средба со Младиќ во војната и за моментот кога, како член на елитната единица на војската на Република Српска, учествувал во неговото извлекување од опасна ситуација.
– Бидејќи бев член на една од елитните единици на Војската на Република Српска, учествував претежно во сите операции организирани од Главниот штаб на Војската на Република Српска. Мојата зона на одговорност беше бојното поле на цела Република Српска. Често се среќавав со генералот Младиќ на фронтот, каде што учествував во тие операции заедно со други специјални единици на војската и МУП на операцијата Лукавац ’93 , која вклучуваше ослободување на Трново и понатамошни акции кон Дујмовиќ, Ледиќ, Игман и Бјелашница, во еден момент беше дадена тревога дека животот на генералот Младиќ е во опасност и дека е во близина. Требаше веднаш да биде евакуиран. Поради околностите, јас бев првиот од српските единици што му притрчав на помош – рече Јоловиќ.
Како што раскажал, Младиќ потоа му рекол дека од тој момент повеќе не е поручник.
– Ме праша: „Мали, кој ти е чинот?“ Му реков дека сум поручник , а тој ми рече: „Од денес повеќе не си поручник, од денес си капетан. Заземи позиции во војската, организирај ја одбраната, заземи го командното место и дај наредба: насока Иван Седло.“ Тоа ми остана импресивно до ден-денес – рече Јоловиќ.
Зборувајќи за својот лик, Јоловиќ ги пренесе и зборовите на заменик-генералот на Младиќ, генералот Миловановиќ.
– Неговиот заменик, инаку началник на Генералштабот, генерал Миловановиќ , за време на судењето пред Хашкиот трибунал рече дека тој бил „лав со срце на гулаб“. Сите знаевме дека е лав, но не ја познававме другата страна сè додека не го запознавме подобро. Сфативме дека има срце на гулаб и дека, всушност, не е за војна, туку за мирни решенија. Сепак, бевме принудени да се браниме – изјави Јоловиќ.
Јоловиќ особено зборуваше за тоа како, според неговото искуство, Младиќ ги перцепирал војниците .
– Најтешкиот момент во неговата воена кариера беше трагедијата од губењето на неговата ќерка. После тоа ја почувствувавме неговата емоционална чувствителност. Обично не е добро командант да покажува емоции, бидејќи мора да донесува рационални одлуки. Сепак, му беше многу тешко да ги достави извештаите кои на крајот на денот содржеа податоци за загинатите и повредените војници. Тој го гледаше секој млад војник како свое дете и поради таа причина војниците го сакаа – рече Јоловиќ.
Тој раскажа и еден детаљ што му го кажал неговиот другар Бранислав Пухало.
– Тие го напуштаа Главниот штаб во Хан Пјеск кон Соколац и видоа жена со мали деца како ја собира жетвата, а потоа се креваше бура и дожд. Генералот им нареди на своите обезбедувачи, а тој самиот излезе, да ѝ помогнат на жената да го распореди сеното за да не се намокри . Поради оваа причина, и народот и војската го сакаа. Тој беше народен човек. Нè научи како да се бориме против стравот, бидејќи стравот е најголемиот непријател на сите армии во светот. Нè научи како да го контролираме стравот , како да ги мотивираме војниците, да бидеме први во битката и последни што ќе загинат – рече Јоловиќ.
Јоловиќ се осврна и на смртта на ќерката на Младиќ, Ана, наведувајќи дека генералот тогаш рекол оти знае кој е одговорен за нејзината смрт.
– По смртта на неговата ќерка, тој често велеше: „Знам кој ја уби мојата ќерка, но тоа ќе го оставиме за друга прилика, сега решаваме други работи“. За жал, по тоа се случи трагедија со сопругата и синот на неговиот шеф на обезбедувањето, Бранислав Пухал. Ги познавав неговата сопруга и неговиот син и многу тешко го доживеав емотивно. Тие починаа под необјаснети околности. Не би коментирал работи за кои немам доволно информации, но лично слушнав од генералот Младиќ дека знае кој ја уби неговата ќерка и дека, кога ќе дојде време, ќе го презентира она што го знае – рече Јоловиќ.
Јоловиќ, исто така, истакна дека, според неговото лично искуство, Младиќ се обидувал да не ги дели луѓето по националност или која било друга припадност, туку дека инсистирал на однос со секоја личност.
– Тој не ги делеше Србите, муслиманите, Хрватите. Тогаш ги нарекуваа муслимани, денес се Бошњаци . Тоа беа наши добри соседи и наши граѓани. Ние командантите моравме да се грижиме за секој граѓанин. Тој велеше дека го брани својот народ и дека нема ништо против ниту еден народ. Тоа беше важно во неговиот став кон луѓето – истакна Јоловиќ.
Според него, Младиќ успеал да ги надмине поделбите што постоеле меѓу самите Срби.
– Тој успеа да ги направи тие идеолошки помирувања што нè поделија на партизани и четници, па дури и да ги помири Делија и Гробар . Кога ќе видите дека луѓето кои со години биле на спротивставени страни можат да најдат заеднички именител и да скандираат заедно, тоа покажува колку авторитет имал меѓу луѓето – заклучи Милан Јоловиќ.
