Европската Унија повеќе не е привлечна само поради економскиот просперитет, туку сè повеќе поради безбедноста, додека глобалниот поредок влегува во фаза на длабоки промени. Пред две децении, земјите од Источна Европа се приклучија кон ЕУ за да ги зголемат платите и животниот стандард, потпирајќи се на побогатиот Запад. Денес, меѓутоа, мотивацијата се менува: државите сакаат заштита во сè понестабилен свет.
Како што повоениот поредок се распаѓа, а кредибилитетот на Соединетите Американски Држави е доведен во прашање, дури и богатите земји како Исланд и Норвешка го преиспитуваат членството во ЕУ , иако претходно го отфрлаа. Европската комесарка за проширување, Марта Кос, изјави дека членството во ЕУ сè уште значи стабилност и просперитет, но дека во денешниот свет тоа сè повеќе значи безбедност и заштита.
Според „Политико“ , клучниот поттик за оваа промена не е само руската инвазија на Украина во 2022 година, туку и потезите на Доналд Трамп по враќањето во Белата куќа во 2025 година.
Политиката на Трамп за воведување царини, неговата стратегија за национална безбедност во која ЕУ е обвинета за „бришење на цивилизацијата“, како и заканите за преземање на Гренланд, дополнително ги туркаа европските и другите земји кон Брисел.
Исланд веќе ги забрзува плановите за референдум за продолжување на преговорите за членство, додека норвешките политичари сè повеќе зборуваат за потребата на земјата да се приклучи кон Унијата. Причината е јасна: безбедност.
„Би биле посилни во поголема група држави кои ги делат истите вредности, демократијата и слободата“, изјави исландската министерка за надворешни работи Торгердур Катрин Гунарсдотир, нагласувајќи дека безбедноста е клучен мотив.
Во исто време, во рамките на ЕУ расте претпазливоста во однос на приемот на посиромашни земји како што се Украина, Молдавија, Албанија, Србија и Црна Гора, бидејќи тие би повлекле повеќе средства отколку што би придонеле во буџетот.
Сите земји што се приклучија кон ЕУ од 2004 година сè уште добиваат повеќе пари отколку што плаќаат, што дополнително го комплицира проширувањето. Покрај тоа, постојат стравувања дека новите членки можеби нема да останат доследни на европските вредности, како што се слободата на медиумите и независното судство, на долг рок.
„Не сакаме нова Унгарија или Словачка“, предупредуваат европските дипломати, алудирајќи на политичките проблеми во самата Унија.
Спротивно на тоа, богатите и стабилни демократии како Норвешка и Исланд се речиси веќе усогласени со законодавството на ЕУ, што би им овозможило брзо да пристапат доколку така одлучат.
Во меѓувреме, Трамп сè повеќе ја доведува во прашање подготвеноста на САД да ги заштити сојузниците, па дури и се заканува со територијални потези против Данска и Канада, што дополнително го поттикнува барањето алтернативни безбедносни рамки. Во овој контекст, ЕУ сè повеќе добива воено-безбедносна димензија, со сопствена клаузула за взаемна одбрана од Договорот за Унијата.
„Не е добро време да се биде сам“, велат европските претставници, додека светот е поларизиран меѓу САД, Русија и Кина.
И додека Норвешка и Исланд сè уште ја разгледуваат одлуката, Украина ја гледа ЕУ како единствена реална гаранција за безбедност, особено откако членството во НАТО е ефикасно исклучено.
Официјални лица од Киев велат дека и ЕУ би имала корист, бидејќи военото искуство на Украина дополнително би ја зајакнало европската безбедност.
Новата реалност, заклучија соговорниците, се сведува на едноставна порака: во светот што се менува, ЕУ повеќе не е само економски проект, туку и прашање на опстанок.
