Се добива чувство дека денес секој знае како да зборува за емоциите. Знаат како да ги наречат, можат да објаснат што им се случува, препознаваат шеми и без проблеми користат термини што беа резервирани за терапија до пред неколку години. Меѓутоа, штом врската стане реална, штом емоцијата престане да биде теоретска и почне да се чувствува во телото , доаѓа до ненадејно повлекување, дистанцирање или рационализација.
Во овој јаз помеѓу разбирањето и капацитетот за врска, многу врски денес раскинуваат, вели Тамара Петровиќ, сексолог, која во пракса сè повеќе гледа луѓе кои звучат зрело, но не се во можност да останат.
Емоционална писменост без релационен капацитет
Современиот момент донесе огромен скок во достапноста на психолошкото знаење. Луѓето денес читаат, слушаат, гледаат и учат повеќе за емоциите од кога било досега. Проблемот е што ова знаење често останува на ниво на разбирање, без вистинска интеграција во однесувањето.
– Мислам дека станавме емоционално пописмени, но не мора емоционално позрели. Психолошките теми станаа мејнстрим и луѓето денес имаат многу извори од кои можат да учат. Проблемот настанува кога емоцијата станува интензивна, тогаш се активираат одбраните, најчесто дистанца, рационализација или повлекување, објаснува Тамара Петровиќ, сексолог.
Во теорија, луѓето знаат што треба да прават. Меѓутоа, во пракса, клучниот момент доаѓа кога емоцијата станува непријатна, кога се јавува несигурност, љубомора или страв од загуба. Тогаш ја гледате разликата помеѓу она што некој го разбира и она што навистина може да го издржи.
– И како можеме да бидеме емоционално зрели и да чувствуваме силно, да бидеме повредени, лути, тажни или исплашени. Разликата е во тоа што тие емоции не мора веднаш да нè натераат да избегаме од ситуацијата.
Како што нагласува тој, проблемот денес честопати не е незнаењето, туку недостатокот на капацитет.
– Не е проблем кога некој не знае што чувствува. Проблемот е кога совршено ги разбира своите дилеми, но сепак нема капацитет да остане во врската.
Кога зборовите звучат зрело, но врската не постои
Во секојдневните врски, ова најјасно се гледа преку еден образец кој се повторува сè почесто, личност која има развиен психолошки речник, но не и капацитет за блискост.
Таквите луѓе знаат како да се објаснат себеси, знаат како да анализираат врски, ги препознаваат сопствените обрасци и многу лесно оставаат впечаток на емоционална зрелост. Меѓутоа, кога врската преминува од разговор во реалност, доаѓа до повлекување.
– Ова се луѓе кои имаат високо развиен психолошки речник. Тие знаат како да зборуваат за моделите на приврзаност, за своите дилеми, за работата на себе. Проблемот е што разбирањето на емоциите е когнитивен процес, а интимноста бара емоционален капацитет.
Во пракса, изгледа збунувачки, бидејќи однадвор сè изгледа дека е во ред.
– Жените често веруваат дека мажот звучи многу зрело, но кога му нудат врска, тој сепак би претпочитал само да зборува за врската. Навидум, сè е во ред, а сепак постои чувство дека нешто не е во ред, истакнува сексологот.
Во ова несовпаѓање помеѓу зборовите и однесувањето, настанува најголемата штета, бидејќи другата страна почнува да се сомнева во сопственото чувство за реалност.
– Кога зборовите звучат зрело, но однесувањето не го потврдува тоа, другата страна почнува да се сомнева во сопственото чувство за реалност.
Идеални раскинувања без вистинска врска
Едно од местата каде што оваа поделба станува највидлива е во раскинувањата. Сè почесто тие доаѓаат во форма на внимателно напишани, речиси совршени пораки што звучат како мали психолошки есеи.
На прв поглед, ваквите пораки изгледаат зрели, одговорни и емпатични. Сепак, начинот на кој завршува врската честопати кажува нешто сосема друго.
– Пораката е многу промислена, полна со разбирање и саморефлексија. Но, начинот на кој завршува врската, ненадејното повлекување, дистанцата, избегнувањето на разговорот, покажува дека личноста нема капацитет да ја издржи емоционалната ситуација.
Во позадина на ова, како што објаснува тој, честопати не станува збор за свесна манипулација, туку за обид да се зачува сликата за себе.
– Пораката звучи зрело, но врската завршува незрело. Најтешките раскинувања понекогаш не се оние без објаснување, туку оние со „совршено објаснување“ и нула капацитет за врска.
Дополнителен слој на овој проблем е фактот што ваквите пораки сè повеќе не се пишуваат независно.
– Она што е трагично за мене е што денес луѓето сè повеќе се свртуваат кон вештачката интелигенција за вакви пораки. Без разлика колку зрело и емпатично звучи одговорот напишан од вештачката интелигенција, во него недостасува најважното нешто, емоцијата, вели Тамара Петровиќ.
Помеѓу анализата и вистинската блискост
Современите врски се дополнително комплицирани од фактот што партнерите честопати доаѓаат со различни „алатки“ за справување со емоциите. Додека едната страна бара контакт и присуство, другата се обидува да разбере сè преку анализа.
– Жената сака емотивен контакт, а мажот се обидува да ја разбере врската преку анализа. Не затоа што не сака поинаку, туку затоа што од детството бил учен дека тоа е единствениот начин да се справи со животот.
Проблемот е што анализата, иако е корисна, не може да го замени искуството.
– Блискоста не се гради со анализа, туку со присуство.
Тоа значи да се биде подготвен за непријатност, неизвесност и процес кој не е ниту брз ниту едноставен.
Изгледа идеално, но мириса на емоционална манипулација
Со ширењето на психолошката содржина и достапноста на алатки како ChatGPT, се појавува нова стапица, обидот да се разберат емоциите пред всушност да се доживеат.
Луѓето денес сè повеќе се обидуваат да најдат објаснување за она што го чувствуваат пред дури и да си дозволат да го доживеат тоа чувство. Така, анализата станува начин за регулирање на непријатноста, а не пат кон разбирање.
– Психолошкиот јазик може да биде алатка за развој, но може да стане и многу софистициран начин за избегнување и обид да се разбере емоцијата пред навистина да ја почувствуваме.
Во тој процес, линијата помеѓу помагањето и избегнувањето станува многу тенка.
– Ако некој ја користи алатката за подобро да се разбере себеси, таа може да биде корисна. Но, многу често таа станува начин да се избегне конфронтација.
Кога пораката го губи својот личен тон
Еден од најконкретните сигнали дека нешто не е во ред во комуникацијата е моментот кога пораката престанува да звучи како лицето кое ја испратило.
Не е нешто што лесно се објаснува, но многу јасно се препознава. Речениците се правилни, логични и „на место“, но им недостасува личен печат.
– Она што жените најчесто го опишуваат е чувството дека пораката „не звучи како таа личност“, објаснува Тамара.
Иако го препознаваат, многумина не зборуваат за тоа.
– Интимната врска се темели на автентичност. Кога постои сомневање дека комуникацијата не е навистина лична, доаѓа до големо разочарување и прекршување на довербата.
Каде што всушност се гледа вистината за врската
На крајот, без оглед на сите нови термини, алатки и начини на комуникација, основниот сигнал останува ист, разликата помеѓу она што некој го кажува и она што го прави.
– Првиот знак е несовпаѓање помеѓу зборовите и однесувањето. Едно лице може да има извонредна способност да зборува за емоции и зрелост, но ако во клучните моменти реагира со повлекување, дистанцирање или рационализирање, тогаш гледаме дека емоционалниот капацитет сè уште не е интегриран.
Затоа советите што функционираат едноставно остануваат најсигурни.
– Слушајте ги зборовите, но многу повеќе набљудувајте го однесувањето.
