Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го одржа својот годишен говор за состојбата на Европската Унија пред Европскиот парламент, во кој се осврна на најважните глобални, безбедносни и социјални предизвици со кои се соочува континентот.
Фон дер Лајен на почетокот од својот говор нагласи дека Европската Унија мора фундаментално да ги редефинира своите партнерства во брзо менувачкиот свет, особено издвојувајќи ја Канада, додека на земјите од Западен Балкан им порача дека нивната иднина е во Европската Унија.
Во својот говор пред Европскиот парламент, фон дер Лајен рече дека Европа мора да изгради сопствена сила и способност за дејствување, но во исто време да ги зајакне партнерствата со земјите што ги делат нејзините вредности.
„Во овој нов свет, итно треба да ги реинвентираме нашите партнерства. И да изградиме глобални коалиции за нашата отпорност и нашите демократии“, рече фон дер Лајен.
Таа посвети посебен дел од својот говор на канадскиот премиер Марк Карни, кој присуствуваше на нејзиното обраќање.
„Марк, твоето присуство овде е симбол на трајното пријателство меѓу нашите народи. Нашите културни, историски и лични врски се длабоко вткаени во нашите општества“, рече претседателот на Европската комисија.
Таа истакна дека трговијата меѓу ЕУ и Канада, благодарение на договорот CETA, се зголемила за 75 проценти за помалку од десет години.
„Ова ја покажува силата на нашите трговски договори. Го гледаме светот низ исти очи: од вештачка интелигенција до климатските промени, од Арктикот до геополитиката. Заедно со Украина стоевме по прашањата за одбраната, критичните суровини и синџирите на снабдување“, рече фон дер Лајен.
Според неа, заедничката вредност што ги поврзува ЕУ и Канада е, пред сè, демократијата.
„Европа и Канада веруваат во демократијата. Веруваме дека моќта не им припаѓа на најсилните, најбогатите или најгласните, туку на сите нас. Дека демократиите имаат слобода да изберат со кого ќе соработуваат“, рече таа.
Фон дер Лајен најави амбициозно подигнување на односите меѓу ЕУ и Канада на сосема ново ниво.
„Ги здружуваме силите доброволно. Ќе преминеме од CETA кон Алијанса за иднината за да создадеме заеднички простор на просперитет и економска безбедност“, рече таа.
Планот, како што изјави таа, вклучува соработка во голем број стратешки области.
„Ќе работиме на паметно производство. Ќе создадеме технолошки сојуз. Ќе интегрираме одбранбени индустриски бази. Ќе го претвориме Арктикот во водечки заеднички проект. Ќе работиме на енергија, критични минерали и батерии, вештачка интелигенција, квантни технологии, сајбер безбедност и економска безбедност“, рече фон дер Лајен.
Таа нагласи дека таквото партнерство не е насочено против која било трета земја.
„Ова партнерство не е против никого друг, туку за нашата колективна сила“, рече таа.
Потоа таа презентираше предлог што претставува еден од најзначајните делови од нејзиниот говор.
„Сакам да соработувам со вас за да ја отвориме вратата за Канада да стане првата придружна членка на ЕУ. Делиме еден океан, еден сет вредности, еден начин на гледање на светот. И сега заедно ќе ја градиме нашата заедничка иднина“, додаде таа.
Јасна порака до Западен Балкан
Зборувајќи за иднината на Европската Унија и нејзиното опкружување, фон дер Лајен конкретно ги спомена Западен Балкан, Украина и Молдавија.
„Само треба да погледнете подалеку од нашите граници за да разберете колку е сè уште жива европската идеја. Само треба да погледнете кон Украина и Молдавија. Кон Западен Балкан. Треба да погледнете кон сите овие земји што се блиску до нашата Унија“, рече таа.
Потоа фон дер Лајен упати директна порака до земјите-кандидатки.
„Бидејќи нивната иднина е во нашата Унија, наскоро ќе предложиме мапи за најнапредните кандидати“, рече таа.
Таа посочи дека процесот на проширување мора да остане базиран на исполнување на критериумите, со посебен акцент на европските вредности.
„Овој процес ќе остане заснован на заслуги. И повторувам: почитувањето на нашите вредности е несомнено“, рече таа.
Во овој контекст, таа се осврна на настаните во Белград по смртта на осудениот воен злосторник Ратко Младиќ.
„Бев ужасната од сликите од погребот на Ратко Младиќ во Белград минатата недела. Тој изврши некои од најстрашните злосторства против човештвото. Глорификацијата на воените злосторници едноставно нема место во Европската Унија“, рече фон дер Лајен.
Таа додаде дека сите жртви од војните во поранешна Југославија заслужуваат да бидат запаметени.
„Сите жртви од војните на територијата на поранешна Југославија заслужуваат да бидат запаметени, а сите нивни семејства заслужуваат наше сочувство. Бидејќи тоа е она што го браниме како Унија: вистината, правдата и почитувањето на нашите вредности“, рече претседателот на Европската комисија.
„Европа мора да биде способна да дејствува“
Фон дер Лајен голем дел од својот говор го посвети на безбедноста и односите со Русија, особено по низата инциденти што ги опиша како дел од сè поинтензивните хибридни закани.
„Не смееме да имаме илузии за тоа што се случува: хибридните закани со кои се соочува Европа стануваат сè помалку хибридни, а сè повеќе реални закани“, рече таа.
Таа ги наведе кибер нападите, саботажите, палежите и нападите со беспилотни летала и најави нова европска безбедносна стратегија.
„На Европа ѝ е потребен сопствен план за борба против хибридните закани. Итно ни е потребен консензус за тоа како да одговориме на одредени инциденти, оние што се под нивото на вооружена агресија, но јасно ја загрозуваат нашата национална безбедност“, рече таа.
Таа, исто така, предложи воспоставување механизам што би претставувал еден вид европски одговор на Член 4 на НАТО.
„Верувам дека е време за европски Член 4 – или Протокол за вонредни безбедносни ситуации“, рече таа.
Според нејзиниот предлог, доколку една земја-членка активира таков механизам, сите земји-членки ќе се состанат за да координираат заеднички одговор.
„Со цел да се спречи понатамошна ескалација и да се ублажи нејзиното влијание“, појасни таа.
Фон дер Лајен, исто така, објави идеи за формирање на Европски совет за безбедност, во кој, покрај земјите-членки, треба да учествуваат и партнери како Канада, Норвешка, Украина и Велика Британија.
„Европа ќе го брани секој квадратен метар од својата територија“
Во контекст на зајакнување на европската одбрана, фон дер Лајен рече дека војната во Украина покажува колку се важни капацитетите како што се воздушната и ракетната одбрана, стратешкиот транспорт, полнењето гориво од воздух, вселенските и сајбер-капацитетите.
„На Европа ѝ се потребни повеќе вакви капацитети. Само заедно Европа има капацитет да ги обезбеди“, рече таа.
Најави нов европски инструмент за стратешки капацитети, хармонизиран со НАТО.
„Бидејќи само силна и веродостојна европска одбранбена позиција може да ја гарантира нашата безбедност. Европа ќе го брани секој квадратен метар од својата територија“, рече таа.
„Судбината на Европа мора да остане во рацете на Европејците“
Фон дер Лајен ја опиша ситуацијата во Европа како силна и неизвесна.
„Состојбата на нашата Унија никогаш не била посилна. Состојбата на нашата Унија може да изгледа и понесигурна од кога било досега“, рече таа.
Според неа, Европа мора да може сама да одлучува за својата иднина.
„Во овој свет, Европа одлучи да си оди по свој пат. А сега се појавува посилна, понезависна Европа. Во овој свет, судбината на Европа мора да остане во рацете на Европејците“, рече таа.
Фон дер Лајен на крајот од својот говор заклучи дека Европската Унија мора да остане проект на мир, демократија, слобода и заеднички просперитет.
„Да не го заборавиме раѓањето на нашата Унија. Народите кои толку долго беа во војна се здружија за да изградат заедничка судбина. Судбина на мир и просперитет, демократија и слобода. Да ја земеме повторно нашата иднина во свои раце. Да живее Европа“, рече Урсула фон дер Лајен.
