Плановите на Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп, и неговата сопруга Иванка Трамп за изградба на луксузни хотели и вили на албанскиот брег, кои беа објавени уште во 2024 година, се претворија во сериозен политички и еколошки скандал.
Додека булдожери и бодликава жица веќе се појавија на плажите, Специјалното обвинителство за борба против корупцијата започна официјална истрага за целиот случај.
Проектот е планиран на две атрактивни локации покрај Јадранското Море: во заштитеното подрачје на делтата Вјоса-Нарта и на блискиот, некогаш ненаселен остров Сазан, кој служел како тајна воена база за време на комунизмот.
Кон крајот на 2024 година, владата на премиерот Еди Рама ѝ додели статус на „стратешки инвеститор“ на „Атлантик Инкубашн Партнерс“, за која се верува дека е тесно поврзана со фондот „Афинити Партнерс“ на Кушнер. Овој статус на компанијата овозможува експресно управување со администрацијата и целосна поддршка на министерствата.
Во меѓувреме, Иванка Трамп веќе го посети регионот Валона во придружба на архитекти и инвеститори и се сретна со Рама.
Проектот предизвика жесток јавен отпор поради еколошки проблеми и нерешени имотни права.
Повеќе од 40 невладини организации испратија писмо до владата барајќи итно запирање на работите, предупредувајќи дека масовната изградба ќе го уништи заштитеното подрачје Вјоса-Нарта.
Областа е предмет на долгогодишни имотни спорови кои датираат од падот на комунизмот во 1990-тите. Илјадници албански семејства сè уште се обидуваат да ги вратат предците што им ги одзеле комунистите по Втората светска војна, од кои многумина тврдат дека се законски сопственици на парцелите што сега им се доделени на Американците.
Ситуацијата ескалираше во последните денови откако на социјалните мрежи се проширија слики од булдожери на плажите и новопоставена бодликава жица што го блокира пристапот на локалните жители до морето.
За време на викендот, имаше и физички конфликт меѓу демонстрантите и приватното обезбедување на брегот.
Незадоволството брзо се прошири на улиците на главниот град. Три ноќи по ред во Тирана беа организирани масовни протести, а граѓаните бараат итно откажување на проектот и враќање на земјиштето на поранешните сопственици. Најавени се нови, уште поголеми собири за наредните денови.
Истражителите ќе се фокусираат на тоа како и зошто бил променет заштитениот статус на областа Вјоса-Нарта, како службените лица го заобиколувале системот на јавни тендери за договори и кое било вистинското потекло на средствата што се користеле за купување на тапии за сопственост на земјиште.
Засега, албанските власти мудро молчат и одбиваат да дадат официјален коментар за истрагата што би можела да ја потресе политичката елита во земјата.
Овој проект привлекува огромно внимание од светските медиуми бидејќи претставува комбинација од висока американска политика, луксузен бизнис и еколошка и правна драма на Балканот.
Иванка Трамп јавно ја сподели приказната за тоа како се родила идејата. За време на летниот одмор во Албанија, таа и нејзиниот сопруг Џаред Кушнер пловеле со јахта по должината на албанскиот брег. Застанале на островот Сазан, допливале до брегот и оделе боси по дивиот, недопрен терен. Иванка изјавила дека „веднаш се заљубиле во тоа место“ и дека Сазан станал инспирација за нивниот „животен проект“.
После тоа, инвестициската фирма на Кушнер, „Афинити партнерс“, официјално го достави предлогот до албанската влада.
Проектот е замислен како луксузен еко-одморалиште наменето за светската елита, а неговата вредност се проценува на 1,4 до 1,6 милијарди долари.
Она што за Кушнер и Иванка е „туристички рај“, за екологистите е едно од највредните природни богатства на Европа.
Сазан се наоѓа на местото каде што се среќаваат Јадранското и Јонското Море и е дел од првиот морски национален парк во Албанија.
Блиската лагуна Нарта е дом на повеќе од 200 видови птици, вклучувајќи диви фламинга. Еколозите тврдат дека тешката механизација, бетонирањето и бучавата трајно ќе ги уништат овие екосистеми.
Критичарите го обвинуваат албанскиот премиер Еди Рама дека го одобрува проектот од геополитички причини, односно за да се „усовржи“ кон семејството на Доналд Трамп.
