Повремената заборавеност е дел од животот на секого, но со текот на годините, многу луѓе се прашуваат дали заборавениот клуч или името што им е „на врвот на јазикот“ е само привремена досада или ран знак за посериозен проблем.
Затоа е важно да знаете како да ги разликувате нормалните промени поврзани со стареењето од симптомите кои бараат медицинска помош.
Управување со ризик и превенција
Прашањето е дали деменцијата може да се спречи. Д-р Николас Доер, невролог специјализиран за когнитивна и бихејвиорална неврологија, објаснува за Параде дека генетиката и стареењето остануваат главни фактори на ризик.
„Не секој случај на деменција може да се спречи со промени во исхраната и начинот на живот, но истражувањата јасно покажуваат дека контролирањето на модифицирачките фактори на ризик во текот на животот може да одложи голем број случаи“, вели д-р Доер.
Тој додава дека промените во животниот стил не гарантираат заштита од болеста, но можат да го намалат ризикот и да го одложат појавувањето на симптомите.
Меѓу најважните навики, тој го нагласува грижењето за здравјето на срцето. Избегнувањето на дебелината, високиот холестерол и високиот крвен притисок директно го намалува ризикот од деменција, што е потврдено од голема студија од 2025 година спроведена во 204 земји. Друг клучен фактор е непушењето, бидејќи пушачите, според студија од 2025 година објавена во списанието BMC Public Health , имаат околу 31 процент поголем ризик од развој на деменција.
Д-р Доер ги наведува редовната физичка активност, квалитетниот сон, исхраната базирана на растенија и незаситени масти, ограничувањето на алкохолот, заштитата на слухот и видот, континуираното учење и одржувањето на социјалните контакти како важни превентивни мерки.
Заборавот како природен дел од стареењето
Постои јасна разлика помеѓу минливата заборавеност и симптомите на невродегенеративно заболување.
„Како што луѓето стареат, може да им треба подолго време да запомнат име или да научат нова вештина, но информациите сè уште се таму. Деменцијата, од друга страна, е предизвикана од болести што го оштетуваат мозокот и се мешаат во секојдневното функционирање“, објаснува д-р Доер.
На пример, нема причина да се грижите дека повремено ќе заборавите име што подоцна ќе го запомните, ќе ги изгубите клучевите или очилата. Исто така, се смета за нормално ако влезете во соба и заборавите зошто, но наскоро се сетите, како и ако користите потсетници за организација или побавно учење нови вештини.
„Ваквите промени можат да бидат фрустрирачки, но тие генерално не се мешаат во самостојниот живот и обично не се знак на невродегенеративни заболувања“, додава докторот.
Симптоми кои можат да укажуваат на деменција
Како што објаснува д-р Доер, клучната разлика е во тоа што деменцијата ја нарушува способноста за функционирање на дневна основа. Раните знаци на деменција може да вклучуваат повторување на истите прашања бидејќи одговорите не можат да се запомнат, заборавање на цели разговори или неодамнешни настани и тешкотии во управувањето со финансиите и земањето лекови.
Лицето може да почне да се губи на инаку познати места, да има проблеми со следењето рецепти или упатства и да покажува забележителни промени во проценката и однесувањето. Тешкотиите во наоѓањето зборови и следењето разговори се исто така еден од симптомите, а честопати членовите на семејството се првите што забележуваат когнитивен пад за кој лицето не е свесно.
Кога да побарате медицинска помош
Доколку забележите вакви знаци кај себе или кај некој близок, д-р Доер препорачува посета на лекар. „Раната проценка е поважна денес од кога било досега“, истакнува тој. Медицинскиот преглед и когнитивната проценка ја одредуваат точната причина и важно е да не се донесуваат предвремени заклучоци.
„Симптомите можат да бидат предизвикани од лекови, депресија, нарушувања на спиењето, заболување на тироидната жлезда, недостаток на витамини, инфекции или други лечливи состојби“, објаснува д-р Доер. Доколку се потврди дијагнозата на деменција, постојат терапии за ублажување на симптомите, а кај некои пациенти со Алцхајмерова болест во рана фаза, одредени третмани можат да го забават напредувањето на болеста.
„Раната дијагноза им дава време на пациентите и семејствата да планираат за иднината, да се поврзат со системи за поддршка, да се справат со безбедносните прашања и да се вклучат во клинички истражувања додека лицето сè уште е во можност самостојно да донесува одлуки“, нагласува докторот.
Конечно, тој вели дека промените не треба да се игнорираат.
„Не ги отфрлајте проблемите само затоа што „стареете“. Ако забележите трајни промени во меморијата, размислувањето или однесувањето, преземете мерки. Многу состојби што влијаат на когницијата се лекуваат, а за оние што не се, раната дијагноза овозможува подобра грижа, планирање и пристап до нови терапии што можат да го променат текот на болеста“, заклучува д-р Доер.
