„Германија ја поддржа Хрватска, Британците и Французите ја поддржаа Србија“ Познатиот американски државен секретар по 32 години проговори за почетокот на војната во Југославија

0

Поранешниот американски секретар се уште се сеќава на патувањето во Белград и познатата „вратоврска на слободата“
Поранешниот американски државен секретар Џејмс Бејкер денеска изјави дека за решавање на проблемите на територијата на поранешна Југославија, на Европејците им е потребно лидерство, кое САД го обезбедиле и што тие го прифатиле, иако никогаш не биле целосно обединети околу тоа.

-САД со задоволство и обезбедија на Европа лидерството што го бараа, го прифатија, но никогаш не беа целосно обединети околу тоа. Сите тие се повлекоа од првобитните позиции. Германија ја поддржа Хрватска, Британците и Французите ја поддржаа Србија – рече Бејкер во ексклузивното интервју за Институтот за политика и економија на Југоисточна Европа (ИПЕСЕ), во кое првпат по 32 години зборуваше за српската јавност изјавил, се обидел да спречи граѓанска војна во тогашна СФРЈ.

Бејкер, за кој и денес може да се каже дека е најважниот државен секретар што го имале САД, изјави дека патувањето во Белград во 1991 година, три децении подоцна, го памети на следниов начин.

– Во тоа време Америка штотуку ги заврши преговорите за мирен крај на Студената војна. Имавме обединета Германија, што никој не очекуваше да се случи, обединета во мир и слобода и како членка на НАТО, а работите ги решивме со неиспровоцираната агресија на Садам Хусеин врз Кувајт. Значи, САД имаа многу на ум, а на Европејците им требаше лидерство, им требаше лидер во решавањето на проблемите на територијата на поранешна Југославија – вели Бејкер, чија истакната мисија од Студената војна беше обид во 1991 година да ги убеди тогашните лидерите на републиката Југославија да се откажат од поделбата на земјата и да не ја водат земјата во војна.

Во интервјуто по повод неодамна објавената книга на Дијана Негропонте „Господар преговарач – улогата на Џејмс Бејкер на крајот на Студената војна“, објавена од IPESE и Club PLUS, и потсетувајќи дека американскиот претседател Џорџ Буш постариот неколку пати рече дека нема да поддржи отцепување и дека САД не сакале еднострани потези, Бејкер вели дека сите тие земји ги потпишале Хелсиншките договори во кои се вели дека „границите не можат да се менуваат освен преку преговори“ . Во врска со испраќањето на неговиот заменик Лоренс Иглебергер во Белград и наводите во книгата на Негропонте дека бил дел од „југословенската мафија“, Бејкер вели дека не е сигурен што мислел авторот со тој наслов.

– Лоренс беше амбасадор во Југославија и беше многу добро познат на Милошевиќ и на Србите, а Србија беше најважна од сите републики на поранешна СФРЈ. Србија беше најголема, Милошевиќ имаше лидерска улога, па нашата идеја беше дека би било добро да се најде некој што го познава Милошевиќ на чело на она што ќе го правиме во поранешна Југославија – рече Бејкер и додаде дека сè уште ја чува зелена вратоврска што ја носеше при посетата.

– Сè уште го носам. Јас ја нарекувам „вратоврската за слободата“ . Бејкер, под чие надворешно политичко раководство заврши Студената војна и започна ерата за која се веруваше дека ќе донесе мир и просперитет на целата планета, во интервју зборува зошто тоа не се случи, дали сега сме сведоци на крајот на „пост -Ера на Студената војна“, какви договори се склучувале за проширување на НАТО, но јасно укажува дека Србија во 1990-тите беше најважна од сите републики на поранешна СФРЈ. Поранешниот државен секретар кога станува збор за внимателното одржување на односите со Русите, тогашните Совети и важноста на тоа за крајот на Студената војна, наоѓа сличност со денешните настани – додаде тој.

-Тоа е многу слично на она што се случува денес. Ние ја вооружуваме Украина и тоа го правиме многу внимателно и со добра проценка. Тоа го направивме на таков начин да не дојдеме во ситуација да мораме да војуваме со Советскиот Сојуз. И тогаш важеа истите принципи кои важат денес. Сакавме да го одржиме она што во тоа време беше прилично добар однос со СССР. Не сакавме да водиме војна. Имавме многу војни во претходниот период, а не ни требаше уште една – изјави Бејкер.

На прашањето што се зборуваше за тогашното проширување на НАТО и тврдењата дека НАТО нема да се прошири на исток, вели дека тоа не е точно.

– Тоа не е точно, рече Горбачов и додаде дека Русите добиле се што им било ветено во тие преговори. Тоа го кажа и Шеварнадзе. Тоа е наратив што произлезе од приказна напишана од истражувач. Но, тоа не е вистина. И денес повеќето сфаќаат дека тоа не е вистина – тврди поранешниот државен секретар. Бејкер истакнува дека речиси 15 години постоеле добри односи меѓу САД и Русија како наследник на поранешниот Советски Сојуз, но потоа следеле постапките на Владимир Путин – рече тој.

– Тоа функционираше. И тогаш Путин влезе во политички проблеми на домашен фронт, и му требаше жртвено јагне, а тоа го откри на Запад, во САД и НАТО. Тоа се случи. И сега тој ги испраќа своите тенкови на територијата на мирниот сосед, Украина, и тоа не е во ред. Ова не треба да се случува меѓу државите. Затоа САД испраќаат многу пари за вооружување на Украина – рече Бејкер.

Запрашан кога би можела да заврши таа војна, тој одговара дека тоа е „прашање од милион долари“.

– Да го знаев тоа, ќе бев генијалец. Не знам како ќе заврши, но решителноста на украинскиот народ е голема, тие добро ја штитат својата земја, а ние правиме добра работа помагајќи им“, рече тој. Во врска со мислењето на Хенри Кисинџер дека настаните на Блискиот Исток сега се најголема закана за светскиот поредок, Бејкер вели дека и самиот не се сомнева дека овие настани се голема закана за светскиот поредок – рече Бејкер.

– Голема закана е и руската окупација, руската инвазија на Украина. Тоа е голема закана за светскиот поредок. Постојат многу закани за светскиот поредок. Постои и агресивен став на Кина во Јужното Кинеско Море. Сето ова се големи проблеми со кои се соочуваат американските политичари. Би сакал само да ве потсетам дека многу луѓе во минатото ја потценуваа способноста и посветеноста на САД за слобода и демократија, а тоа го направија на своја штета. Верувам, можеби сум субјективен, со оглед на тоа што сум поранешен министер за финансии и државен секретар, но верувам дека Америка може да го направи тоа, и ќе го направи, доколку е потребно –  рекол Бејкер.